Qiriq toqquzinçi (49-) Ders – Tekrar

Aşağıdaki sözleri öğrenelim:

tetil: tatil

énik: net, açık, aşikar, anık

tuğqan: akraba (doğ-an)

tünügün: dün (dün ü gün)

ağrimaq: hastalanmak (ağrımak)

ağriq: hasta (ağrı, ağrık)

qarimaq (qara-): bakmak; ilgilenmek

evetmek: yollamak

poçta: posta

poçtixana: postahane

çoqum: kesinlikle, muhakkak

dava: tedavi, çare (devâ)

davalaş: tedavi, tedavi etme (devâlayış)

davalimaq: tedavi etmek (devâlamak)

tölimek (töle-): ödemek

naçar: kötü

aptobus: otobüs

ayrupilan: uçak

arqiliq: aracılığıyla, vasıtasıyla (arka-lı)

mezgil: süre

doxtur: doktor

doxturxana: hastahane (doktorhane)

sorimaq (sora-): sormak

rast: doğru

békitmek: kapamak, yerleştirmek

testiq: tasdik, onay

köz qarişi: görüş, fikir (göz karayışı, karamak: bakmak)

qoşmaq: eklemek, katmak

qoşulmaq: katılmak

es: hatır, akıl

eslimek (esle-): hatırlamak

Sanırım, galiba anlamlarını veren -ğu deymen ifadesini öğrenelim:

barğu deymen: var herhâlde, var sanırım

yokqu deymen: yok herhâlde

kélidiğu deymen: gelir hêrhalde (kélidu-ğu deymen)

Uygurcada -meli-malı eki yoktur. Onun yerine kérek (gerek), lazim, zörür (zaruri) gibi yardımcı sözler kullanılır.

kélişim kérek: gelmeliyim (gelmem gerek)

kélmeslikim kérek: gelmemeliyim (gelmezliğim gerek)

qilişiñ zörür: yapmalısın, yapman lazım

barmasliqim lazim: gitmemeliyim (gitmemem lazım)

Uygurcada yeterlilik halinin -(y)eley-(y)alay ile ve olumsuzun -(y)elmey-(y)almay ekleri ile yapıldığını gördük. Ancak bunun yerine -(y)işim mümkün, -meslikim-masliqim mümkün yapısı da kullanılmaktadır. İkisi arasında bağlam farkı vardır. -(y)AlAy eki daha çok bir işi yapma kabiliyeti için kullanılırken, -(i)şim mümkün ifadesi daha çok ihtimal bildirirken kullanılır.

bérişim mümkün: gidebilirim (belki giderim, gitme ihtimalim var)

béreleymen: gidebilirim (gidecek gücüm var)

Dinleme: Şiirini okuduğumuz İz romanının birinci kısmını dinleyelim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

 

Haber Bültenimize Kaydolun

Türkçe Tarih'in yeni içeriklerinden en önce siz haberdar olun.

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Kök böri

Maniheist Uygurlardan kalma şiirler içinde bir hükümdar övgüsü de bulunmaktadır. Zieme tarafından Maniheist İranca metinler arasında bulunan bu şiir de dörtlüklerle yazılmış olmakla birlikte bunlarda baş uyak veya dörtlük alliterasyonu…