İran’da Azerbaycan Türkçesinin durumu üzerine

İran’da Azerbaycan Türkçesinin durumu üzerine
Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

, coğrafi olarak göç yolları, İpek Yolu ve Baharat Yolu üzerinde olması sebebiyle tarih boyunca göç almış yine siyasi tarihi boyunca Araplar, ler, gibi farklı etnik kökendeki milletlerin yaşadığı devletlerin himayesine girmesi gibi sebeplerle farklı dil ve kültürlerin yaşadığı bir ülke haline gelmiştir. Çok dilli ve kültürlü bu sosyolojik görünüm, iç dinamiklerini koruyarak 19. yy’a kadar ulaşmış, 19. yy’da ’da ulus-devlet anlayışının yerleşmeye başlamasıyla tek dil ve tek kültürü merkeze alan politikalarla, üst oluşturulmaya çalışılmıştır. Farklı etnik gruplara karşı uygulanan toplumsal mühendislik uygulamaları,tersine dil çalışmaları kapsamında resmi dil olan dışındaki dillerin yasaklanması gibi uygulamalar bu tezi doğrular niteliktedir.

Ülkede Dilin Durumu

Pehleviler Dönemi’nde (1925-1979) Fars Dil Kurumu’nun kurulması, Milli Müze (1937) ve Millî Kütüphane (1933), Millî Eserler Kurumu (1925), gibi kurumların oluşturulması, Firdevsi gibi Fars Edebiyatına damga vurmuş büyük şair ve yazarların kabirlerinin düzenlenmesi, Büyük Pers İmparatorluğu’nun kuruluşunun 2500’üncü yılının büyük organizasyonlarla kutlanması, “Şehinşah” ünvanının Şahı ’ye verilmesi gibi uygulamalarla, , Arap, Kürt, Gilek, Beluç, Bahtiyari vb.etnik kökenli vatandaşları da kapsayan seküler bir “lı” oluşturmak hedeflenmiştir.

Ülkede Türk Algısı

Söz konusu dönemlerde farklı etnik kökenli vatandaşlara, görmezden gelme, dilde yasaklama, temel hak ve özgürlüklerde kısıtlama gibi tasarruflarla alt tanımı içerisinde bulunan kavramlar, yaratılan üst Fars kimliği içerisinde eritilmeye, yok edilmeye çalışılmıştır.

Elbette bu politikalar Fars milliyetçiliğini harekete geçirmek ve seküler bir Fars kimliği oluşturmak için uygulansa da Prof. Dr. Gerard Doerfer’in de ’da ler adlı çalışmasında dediği üzere Farslar’da tarih boyunca bir düşmanlığı da gözlemlenmiştir. Yine aynı çalışmada da değinilen bir örnek olarak Fahrüddin Şâdmân, Teshir-i Temeddün-i Frengi (Tahran 1948, s. 24) adlı eserinde bu nefreti çok net bir biçimde ortaya koyarak şu ifadeleri kullanır: “Avrupalılar ne yalın ayak, aç ve göçebe Araplara, ne de düzenledikleri baskın ve lardan sonra atlarından inip bir süre dinlenince bizim hah desenlerimizin ve bahçe şenliklerimizin büyüsüne kapılan daha sonra da Mevlâna Celâleddin-i Rumî’nin, Sadî’nin, Hânz’ın şiirleriyle ehlîleşen içkici, kana susamış ve a benzerler.” Fazla uzağa gitmeden bu düşmanlığına örneklere devam edecek olursak; İBB Kültür A. Ş., El Farabi Kazak Millî Üniversitesi ve Uluslararası Kültürü Teşkilatının (TÜRKSOY) işbirliği ile 2 Ağustos 2019 günü açılışı yapılan Ebu Nasr El-Farabi Evi ’da Büyük yankı uyandırmış, pek çok ünlü köşe yazarının ve ünlü internet sitelerinin (Mihr-i Parse Dergisi, İSNA haber sitesi, Şehrvend Gazetesi vs.) yazılarına konu olmuş ve ler’in ’a ait değerleri müsadere ettiği iddia edilmiştir. Bir başka örnek ise yapımı, dili çe olan Atabay isimli filmin basın toplantısında gerçekleşmiştir. Toplantıda filmin senaristi Hadi Hicazifer ve yönetmeni Niki Kerimi’ye bir basın mensubu, ’in resmi dilinin olduğunu neden filmi başka dilde çektiklerini sormuştur. Muhabir soruyu sorarken milli adı “farsi” olan dilin adını milliyetçilerin sıkça kullandığı “parsi” şeklinde değişrek kullanmıştır. Bunun gibi örnekler elbette çoğaltılabilir. Tüm bunlara rağmen ülkede çenin kültürel zenginliğe sağladığı katkı görmezden gelinemez.

Günümüzde Türkçesi

Ana meselemiz olan çesine dönecek olursak nüfusunun yoğun olduğu Erdebil, Zencan, Hemedan gibi eyaletlerde aile içi iletişim çe sağlanmaktadır. Bu durum özellikle şehir merkezlerinden uzak ilçelerde ve köylerde net olarak gözlemlenebilmektedir. ü çocuklar okula ilk başladıklarında yaşıtları gibi okuma yazma öğrenmek yerine öncelikli olarak öğrenmeye başlamakta bu da öğrencilerde akademik başarının düşmesi, özgüven eksikliği gibi birçok pedagojik sorunu ortaya çıkarmaktadır. çenin eğitim dili olarak kabul edilmesi isteklerinin en temel sebebi budur. 2015 Yılında Tebriz Üniversitesinde çesi ve Edebiyatı bölümü açılmış fakat açılmasından, öğretim müfredatına kadar her konu ülke uoyunda türlü tartışmalara neden olmuştur. Milliyetçi Fars kesimlerin öğretim müfredatına Dönemi edebiyatının eklenmesine SSCB etkileri olduğu gerekçesiyle karşı çıkmışlardır. Bugün üniversitenin resmi sitesinde bölüme dair fazla bilgi bulunmamaktadır. Buna ek olarak çesinin okullarda yerel diller derslerinde okutulması fikirleri dillendirilmiş fakat proje çok düzenli olarak yürütülmemiştir. İslam i Cumhurbaşkanı Ruhani seçim vaatleri arasında çesine yönelik çalışmaların artacağını söylese de konu hakkında bazı ufak girişimlerde bulunmuş fakat bu girişimler bekleneni karşılamamıştır.

Anayasası’nın 15’in maddesine göre “ halkının resmi ve ortak dili dır. Resmi yazışmalar, metinler, belgeler, ders kitapları resmi dildedir fakat etnik dillerinin kullanımı ve okullarda ya ek olarak öğretimi serbest ve ücretsizdir. Bu maddeden yola çıkan Erdebil Milletvekili Sadif Badri ana dilinde eğitimin hak olduğunu Parlementosu’nda dile getirmiştir. Ayrıca Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 30’uncu, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 27’nci maddelerinde de konunun önemi vurgulanmaktadır. ’da 21 Şubat Dünya Ana Dili Günü etknlikleri kapsamında bu haklarını dillendiren yalnızca ler değildir. Ülkedeki Ahwazi Arapları “ed-derase_billugat_ul’um_haggi” (ana dilinde eğitim hakkımdır) başlıklı bir sosyal medya çalışması yaparak halkına ve hükümetine ana dilinde eğitim taleplerini dile getirmişerdir.

Sonuç

Ülkede dil konusunda lerin talepleri tam olarak karşılanmamaktadır. leri ana dili konusundaki taleplerini günümüzde eskiye oranla daha sık ve daha cesurca bir şekilde dillendirmektedirler. 21 Şubat Dünya Ana Dili Günü’nde ülkedeki ler basın açıklamaları yapmakta bazı ufak etkinlikler düzenlemektedirler. Okulda yerel dil dersi olarak çenin öğretilmesi bugün lere kafi gelmemektedir fakat ’da daha fazlasının üst Fars kimliğe zarar vereceği düşünülmektedir. Milliyetçi elitler, başka dillerin ülkede konuşulmasının yı yozlaştıracağını ve ülkede büyük bir milli güvenlik açığı oluşturacağını savunmaktadırlar. ’da çesinin resmi diller arasında tanınması, bu dillerde hizmet ve eğitim verilmesi taleplerinin bugünün şartlarında karşılanmayacağı öngörülmektedir.

Kaynakça
Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
2 Yorum
En eski
En yeni En çok oylanan
Inline Feedbacks
View all comments
ibrahim şimşek

Çok güzel bir makale, Tebrik eder Başarılarınızın devamını dilerim.

Alper

Çok güzel bir makale olmuş gerçekten başarıların devamını dilerim.

2016 yılı Kırıkkale Üniversitesi Arapça Mütercim Tercümanlık Bölümü mezunudur. Doğu Dilleri özelinde Arapça, Farsça, Mandarin Çincesi, Azerbaycan Türkçesi çalışmakta ayrıca Yabancı Dil Öğretimi hakkında araştırmalar yürütmektedir. Aslen Samsunlu olan Kılıç, halen Diyarbakır ilinde Yabancı Dil (Arapça) öğretmeni olarak görevine devam etmektedir.
Benzer içerikler

Diktatörlükler

Uzun uzun size demokrasi tarihini yazacak değilim. Ama bugünkü yazımı “diktatörlükler” üzerine yazdım. Faşizm, demokrasi,

Bekir’in Hikayesi

Tebriz’de sıradan bir gün…Kervan Muhafızı Bekir’in Hikâyesi Kardeşlerini toplamış dut ağacı altında aşık oynuyordu Bekir.

Türkçü başöğretmen Atatürk

AtaTürk’ün eğitim anlayışında Türklük, Türkçülük ve Millilik temel hedeftir. başöğretmen AtaTürk eğitim alanındaki sözlerinin büyük

Türk’ün Ata Sporu Güreş

Koşay Han, Molla İzzet, Koca Yusuf, Recep Kara, Ali Gürbüz gibi çayır güreşinde dünyaya nam salmış Türk pehlivanlar olduğu gibi bugün minderde de Yaşar Doğu, Hamza Yerlikaya, Rıza Kayaalp, Taha Akgül, Cenk İldem, Mehmet Özal gibi dünyaya rüşdünü ispat etmiş, başarılı isimlerle Türk’ün güreş geleneği dünyaya adını duyurmaya devam etmektedir.

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku