Kırım Tatar Türkleri’nin 18 Mayıs 1944 sürgünü

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

1931-1936 yılları arasında ’daki “sovyetleştirme” siyasetiyle müslüman din adamlarının çoğu ’dan sürülür ve öldürülür, cami ve medreseler kapatılır. Tatar aydınları “burjuva milliyetçiliği” ile suçlanarak takibata uğrar. 1937-1938 yıllarında ise, Stalin hükümetinin uyguladığı  yıldırma politikaları neticesinde ının bütün sosyal tabakaları tevkif, sürgün ve imha edilir. ’da Sovyet hakimiyetinin 1921-1941 yılları arasında 160-170 bin Tatarı öldürülür. II. Dünya Savaşı sırasında 1941-1944 yılları arasında , Alman ordusunun işgaline uğrar. Sovyet ordusu10-25 Nisan 1944 tarihlerinde ’a girer. Stalin yönetimi, aralarında Kızıl Ordu’da savaşan Sovyet kahramanlarının da bulunduğu ını Almanlarla işbirliği yaptıkları bahanesiyle “vatan haini” ilân eder ve ’da bir terör havası esrek tarihin en büyük larından birini başlatır. Bu lar ının, 18 Mayıs 1944 gecesi ’dan topyekûn sürgün edilmesiyle sonuçlanır (al:1970).

Sürgün gecesi ının evleri basılır. ı, yük vagonlarına üst üste istif edilerek  bindirilirler ve Özbekistan’a sürgün edilirler. Yaklaşık 15 gün süren yolculuk sırasında binlerce insan havasızlıktan, açlıktan, hastalıktan vd. bazı sebeplerden hayatını kaybeder. Ölenlerin cesetlerini gömmelerine dahi izin verilmez (Özcan 2007: 27). ının sürgünü hem kurbanlar tarafından hem de sürgünü uygulayanlarca dile getirilmiştir. Benzer şekilde Ann Sheer, 1968 ve 1969 tarihlerinde  yazdığı “   ının Rus Dostlarından    Açık Mektup”   ta şunları dile getirir:

“Ateş edilmeyecekti. Seyyar gaz odaları gibi insanlarla dolu hayvan vagonlarında yapılan ölümün hep  yanıbaşlarında olduğu bir yolculuk oldu. Yolculuk üç dört hafta sürdü ve onları ’ın sıcaktan kavrulan yaz bozkırından geçirdi. ’ın Kızıl çetecilerini, Bolşevik yeraltı savaşçılarını, faal Sovyet  ve parti mensuplarını da sürmüşlerdi. Sakatları ve ihtiyarları da. Geriye kalan erkekler cephede faşistlere karşı çarpışıyorlardı, fakat harbin sonunda onları da sürgün bekliyordu. Bu esnada onların kadınları ve çocuklarını -ki çoğunluğu bunlar teşkil ediyorlardı, vagonlara doldurulmuşlardı. Ölüm,  yaşlıları, küçükleri ve zayıfları biçiyordu. Susuzluktan, havasızlıktan ve pis kokudan ölüyorlardı… Uzun molalarda cesetler hemen vagonların yanı başlarında gömülüyorlardı, yiyecek ve su dağıtılan kısa molalarda ise ölülerini gömmeye müsaade etmiyorlar ve demiryolu raylarının yanına  bıraktırıyorlardı (Fisher, 2009: 237)

Sürgün sona erdikten sonra bile halkın toptan imhasına devam edilmiştir. Hükümet makamlarının mahallî halk arasında yaptıkları propagandadan dolayı düşmanca karşılanmışlardır. Sıcağa, sıtmaya ve her şeyden önce ’dakinden daha az temiz olan suya alışık olmayan hastalanmışlar, zayıf düşmüşler ve ne yazık ki çoğu da hayatını kaybetmişlerdi (Fisher, 2009). Oldukça ağır şartlar altında geçen sürgünün ilk yılında 112.700 çocuktan 60.034’ü, 93.200 kadından 40.085’i, 32.600 erkekten 12.061’i bu dünyadan göç etmiştir. Bu, sürgün edilen halkın %46.2’sidir ve diğer bir deyişle halkın neredeyse yarısı demektir. Sürgünden sonra sürgün yerlerindeki aileler arasından elde edilen bilgilerde sürgün edilen 423 bin Tatarının % 46’sı hayatını kaybettiği tespit edilmiştir   (Özcan, 2007:38).

Yarımadadan Tatar varlığını tamamen silmeye kararlı olan Sovyet yönetimi, buradaki kültürünün izlerini de ortadan kaldırmak istemişti ve bu maksatla ilk olarak ’daki Tatarca  bütün yer adlarını Rusça isimlerle değiştirmiştir. Ardından da Lenin tarafından 1921’de “doğunun meşalesi” olması gayesiyle kurulan Özerk SSC, 30 Temmuz 1945’te ortadan kaldırılarak Rusya Federasyonuna bağlı bölgesine çevrilmiştir. Stalin’in ölümünün ardından Hruşçev’in iktidarında, Ukrayna’nın Rusya’ya bağlanışının 300. yıldönümünde Ukrayna SSC’ne 19 Şubat 1954’te hediye edilmiştir. Tam o zamanda ’da bir tane bile Tatarı kalmamıştır. ’daki varlığının izlerinin silinmesi için yöneticiler ve yerel halk tarafından evler yıkılmış, bağlar ve bahçeler kullanılmaz hâle getirilmiştir. a ait sürülmüş, mezarlıktaki cesetler “dirilerin çektikleri ıstırapları çeksinler” diye mezarlarından çıkarılmış, mezar taşları sökülüp inşaat malzemesi olarak kullanılmıştır. Marksist-Leninist eserler dahil olmak üzere Tatarcası ile yazılan binlerce yakılmıştır.

ı vatanlarından uzak yerlerde, vatan ’a dönebilmek için türlü zorluklara göğüs germişler; baskı ve zulümlere karşı var güçleriyle mücadele etmişlerdir. Onların bu mücadelesi özellikle 1960’ların ikinci yarısından sonra sürgün günü 18 Mayıs’ın ve Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kuruluş günü olan 18 Ekim’in yıldönümlerinde düzenledikleri geniş kitlelerin katılımıyla gerçekleşen mitinglerle, gösterilerle artmıştır. Ayrıca ı seslerini dünyaya duyurabilmek için Moskova’daki insan hakları savunucularıyla irtibata geçmişlerdir. Sovyet Hükûmeti, 5 Eylül 1967’de bir kararname yayımlayarak ına haksızlık yaptığını kabul eder; ama ının vatan ’a dönmelerine izin vermez. Yani suçun işlenmediği kabul edilir ama suça  verilen ceza kaldırılmaz. Her türlü baskıya rağmen 1970’li yıllarda ının millî mücadeleleri Mustafa ülcemil oğlu’nun liderliğinde devam etmiştir. Özellikle oğlu’nun 303 gün süren açlık grevi, dünya basınının dikkatini ve ilgisini ının üzerine çekmiş; Sovyet bilim adamlarının da destek vermesi bu mücadeleyi güçlendirmiştir (oğlu: 2004).

Daha önce Sovyet İdaresi, ının vatan ’a dönmelerine her türlü engeli çıkarırken 1980’li yıllarda Rusya’da değişim rüzgârlarının esmesiyle 1987 yılında Moskova’da Kızıl Meydan’da iki  bine yakın Tatarının başlattığı protesto gösterileri olumlu sonuçlanır ve ının şartlı da olsa ’a dönmelerine izin verilir. Özel bir tüzüğü ve faaliyet programı olan Tatar Millî Hareketi Teşkilatı 2 Mayıs 1989’da kurulur ve bu teşkilatın başına Mustafa ülcemil oğlu seçilir. Tatar Millî Hareketi Teşkilatı, kurulduğu andan itibaren çadır şehirler kurar ve ’a geriye dönüşleri hızlandırır. SSCB’nin dağılmasından önce Moskova’nın emriyle ’ı SSCB’nin Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Birlik Antlaşması’nın iştçisi statüsüne getirmek amacıyla 20 Ocak 1991’de bir referandum düzenlendi. “Evet” ile sonuçlanan referandum ının itirazlarına rağmen Ukrayna Yüksek Sovyeti tarafından onaylandı ve 12 Şubat 1991’de Özerk Cumhuriyeti kuruldu. Sürgünün 50. yıldönümünde 1994’te Ukrayna ve ’daki resmî otoriteler “18 Mayıs’ı” resmen matem günü ilân ederek a haksızlık yapıldığını kabul etmiş oldu. ının  vatana dönüş mücadelesi uzun ve çok zorlu olmuş, ı dönünce başka meselelerle de mücadele etmek zorunda kalmışlardır. İşsizlik, yerleşme sıkıntıları, çeşitli din adamlarının misyon faaliyetleri, eğitimle ilgili meseleler gibi. Bugün sürgünden sonra hayatta kalabilen ve vatan ’a dönebilme başarısını gösteren yaklaşık 300.000 Tatarı, çadır kentlerde yaşamakta, millî ve kültürel kimliklerini koruyup yaşatmaya çalışmakta, sosyo-ekonomik meselelere göğüs gererek hayatlarını sürdürmekte idi (oğlu, 2004 : 231-232, Aydıngün, 2004: 79-94)

27 Şubat 2014’te Moskova (Rusya), ’da bir darbe organize etti, kendisine bağlı yerel hükümeti başa geçirdi ve ’ın siyasî geleceği konusunda bir referandum ilân etti. Referandum, kurallara uymuyordu ve meşruiyetten uzaktı. 293 yerli ve yabancı akademisyenin açık mektuplarında belirttikleri gibi Rusya’ya katılmaya %97 onay veren referandumun sonucu sahte idi. Tatar Kurultayı ve Tatar Millî Meclisi referandumu tanımadığını açıkladı, ’ın Rusya tarafından işgaline ve ilhakına kesinlikle karşı çıktı. Bunu müteakip zaman içinde 20 Tatar erkeği kaçırıldı veya ölü bulundu. Reşat Ametov, işgale karşı kent meydanında tek kişilik sessiz bir protesto yürütmesinin ardından kaçırıldı ve ölü bulundu. Başsavcısı “her kim işgali tanımazsa ’dan sürülecektir” şeklinde açıklama yaptı. Rusya’nın istihbarat servisi FSB, Tatar Millî Meclisi’ni işgal etti, bilgisayarlarına,  belgelerine ve paralarına el koydu (Şamilkızı: 2017)

Kaynakça
Makale yazarı :
I. Işıktaş Sava
Bibliyografya :
Kaynak :

18 Mayıs 1944 Sürgününden Günümüze Kırım Tatarcasının Durumu, RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 2018. Özel Sayı 4 (Ağustos), s. 154-156

Bu makale, yazının sonuna doğru “Kaynakça” ismiyle yer alan kısımda belirtilen yerden alınmıştır. Türkçe Tarih, toplumda farkındalık ve tarih bilinci oluşturmak amacıyla, tarih ve dil ile ilgili bilimsel araştırmaları derleyerek, herkesin kolayca olaşabilmesi için çalışmaktadır. Eğer bu makalenin yazarı veya sahibiyseniz ve kaldırılmasını istiyorsanız, lütfen bizimle iletişime geçin; içeriğinizi derhal kaldıracağız. Anlayışınız ve işbirliğiniz için önceden teşekkür ederiz.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Kumuk Türkleri

Kuzey-doğu Kafkasya ile Hazar Denizinin batı kıyısı boyunca, Azerbaycan sınırlarından kuzeye doğru uzayan sahada yaşayan

Uygurca 19. DERS

On toqquzinçi (19-) Ders Mahire bilen Adil özliriniñ çüştin kéyin ve keçlerni qandaq ötküzüşini sözlişivatidu.

Uygurca 16. Ders

On altinçi (16-) Ders – Bazarda Aygül dosti Adilni alma yayma bazirida köridu. 1 —

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku