Şaman terimi Türkçe’ye yabancıdır

By Dr. Andreas Hugentobler - Own work, CC BY 2.0 de -
Kaynak: Wikimedia Commons'tan Özgür medya deposu
By Dr. Andreas Hugentobler - Own work, CC BY 2.0 de - Kaynak: Wikimedia Commons'tan Özgür medya deposu
Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

Şaman kelimesinin etimolojik kökeni üzerinde şimdiye kadar çok durulmuştur. Bu terimin Tunguzcadan Rusça yolu ile Batı ilim dünyasına geçtiği bilinmektedir. Aslen Sanskritçenin bir koluna bağlı olduğu sanılan kelimenin, Hind-Avrupa dillerinden Toharca (Samane=budist rahip) ve Sogdçadaki (Saman) transkripsiyonları keşfedilince, bu terimin Hind-Avrupa menşeili olduğu görüşü kuvvet kazanmıştır. Çünkü bu kelime Tunguzcaya yabancı görünmekte ve Samanlığın güneyden kuzeye doğru yayılışında Budizmin tesiri sezilmektedir. Fakat Tunguzların komşuları olan Sahalara etki ettikleri de bir gerçektir.

Hakikaten eski Türk topluluklarında Samanlığa benzer bir inancın varlığına ihtimal verdirecek hiçbir kayıt mevcut değildir. Türkleri tarafından bugün Şaman ına “” sözü kullanılmakta ve bu kelime bilindiği kadarıyla 5. yüzyıldan beri yaşamaktadır. Avrupa’da hakimiyet kuran zamanında Ata- ve Eş- adlarında iki kişiden bahsedilmektedir. Yani Avrupa ının din adamlarına da denilmekteydi. Eğer eski Türklerde şamanlık olsaydı, ın örf ve adetleri hakkında oldukça geniş bilgiler veren Latin ve Germen yazarların “m dini törenleri yoktu” diyecek yerde, garip ayinleri olan şamanik telakkilerden haber vermeleri gerekirdi.

Hükümdar ailesinin Budizmle yakın ilgisine rağmen, Tabgaçlarda da Samanlığı hatırlatan birşey yoktur. Hem Budizmi, hem de Maniheizmi kabul etmiş olan da bile bu hususta açık bir delile rastlanılmamaktadır. Hatta da sözü din adamı değil, “büyücü, sihirbaz” manalarında kullanılmıştır. Kaşgarlı Mahmud, “” sözünü kahin kelimesiyle açıklamıştır. Bu söz o zamanki müslüman Türkler tarafından da unutulmamıştı. Yusuf Has Hacip ise, ’de ları “otacılar” olarak çevirmekle beraber, bunların insan toplulukları için faydalı insanlar olduğunu söyler. Kanaati temsil eden Odgurmuş hakana nasihat verirken;

“Bazı insanlar yoksul, bazı insanlar da kaygı ile yıpranmışlardır. Bunların ilacı, dertlerine derman sendedir. Bunları tedavi et, bunların ı ol”

demektedir . Din adamı ına Türk boylan arasında değişik adlandırmalar vardır. Mesela Kazak ve Kırgızların yerine Bahsi, eski Kartukların da Sagun kelimesini kullandıklarını biliyoruz. herhalde Budizm vasıtasıyla gelmiş yabancı bir kelime olmalıdır. de bakşı veya “saz şairi” ını ifade eder. lılar ve Tuvalılar bugüne kadar kelimesini yaşatmışlardır. Saha Türkleri erkek a “oyun”, a “udagan” derler. Mogolcada erkek “bö” yahut “böge”, da Sahalar gibi Udagan adını alır. Çuvaşlar da ise bu kelime “yum”dur. Müslüman Türkler kelimesini unutmuşlardır. Şaman kelimesini Türkler bilmez. 18. yüzyılın sonlarına doğru kabul edilmiş olan “şaman” terimi Türkçeye yabancıdır.

Orkun leri de dahilolmak üzere, şimdiye kadar bulunan lerde ne Karn sözüne, ne de Şamana tesadüf edilmiştir. Bu nedenle, mevcut valardan yola çıkarak, Eski Türkler Şaman idiler şeklinde bir sonuçta çıkarılamaz.

Kaynakça
Makale yazarı :
Doç. Dr. Saadettin Gömeç
Bibliyografya :
Kaynak :

Doç. Dr. Saadettin Gömeç, Eski Türk İnancı Üzerine Bir Özet, Tarih Araştırmaları Dergisi , 22 (33), s. 81-82

Bu makale, yazının sonuna doğru “Kaynakça” ismiyle yer alan kısımda belirtilen yerden alınmıştır. Türkçe Tarih, toplumda farkındalık ve tarih bilinci oluşturmak amacıyla, tarih ve dil ile ilgili bilimsel araştırmaları derleyerek, herkesin kolayca olaşabilmesi için çalışmaktadır. Eğer bu makalenin yazarı veya sahibiyseniz ve kaldırılmasını istiyorsanız, lütfen bizimle iletişime geçin; içeriğinizi derhal kaldıracağız. Anlayışınız ve işbirliğiniz için önceden teşekkür ederiz.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Şaman dualarında Erlik Kan

Ey kara beygir üzerindeki Erlik,Kara kunduzdan bir yatağın var,Kalçan o kadar geniş ki,Hiçbir kucak kuşatamaz,Güçlü

Mustafa Kemal’le beraber

Sınıf arkadaşım Mustafa Ke­mal’i görmiyeli nerede ise bir yıl olacaktı. Bununla beraber birbirimizi daima aramış,

Bekir’in Hikayesi

Tebriz’de sıradan bir gün…Kervan Muhafızı Bekir’in Hikâyesi Kardeşlerini toplamış dut ağacı altında aşık oynuyordu Bekir.

Kazakça Dersleri – 16

Ses dosyasında sohbetin küçük bir kısmı eksik, okuyarak o kısmı telafi edebilirsiniz. 2-32 — Qazaqtıñ

Türkçü başöğretmen Atatürk

Atatürk’ün eğitim anlayışında Türklük, Türkçülük ve Millilik temel hedeftir. Başöğretmen Atatürk eğitim alanındaki sözlerinin büyük

Peçenekler

İç Asya göçebe gelenekleri yanında, Batıya göçeden Türk boyları, belki Türkistan ve Türkmenistan bölgelerinde, veya

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku