Tanrı Dağları Göçebe Türkleri Ölü Gömme Gelenekleri (VI.-XIV.yy.)

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

Tanrı Dağ eskiçağ ve ortaçağlarda Merkezi ve istan’da yaşayan kabilelerini tarihi gelişiminde önemli bir menzil oldu. Burada herhangi bir etnik birliklerin kültürleri etkileşimde oldu. Tanrı Dağ ve civarındaki bugüne kadar araştırılan çeşitli eserleri, onun mükemmel bir delilidir. Ortaçağda yaşayan kabilelerin ceset gömme ve merhumu hatırlama geleneğini k cihetten öğrenme çok önemlidir. Onun için Tanrı Dağ ve civarındaki yerlerde kabilelerini k kültürlerini kronolojisini hazırlamada, onların kültürünün devamlı gelişimini araştırmada çok imkan verir. 80. seneler sonuna kadar adı geçen konu üzerinde özellikli bir araştırma yapılmamıştır. Ama o soruna hiç dikkat edilmemiştir diyen fikirden de uzağız. 40. seneler sonundan sonra 50. seneler ortasına kadar istan’da tunç derinden başlayarak M.S. 2. bin yılları da çerçevesine alan k eserleri araştıran A. N. Bernştam’in eserlerinde bu konuya ayrı bir önem verilmektedir (1- Bernştam, A. N., İstoriko-arheologiçeskie oçerkit Sentralnogo Tyan-Şanya i Pamiro-Alaya. Materiali i issledoiya po arheologii SSSR (MİA. No 26). –Moskva; Leningrad, 1952). Bununla birlikte istanlı uzmanları A. Kibirov’un, D. F. Vinnik’in, V. P. Mokrınin’in, A. K. Abertekov’un çalışmalarında önem verilmektedir. Özellikle 1966 senesinde yayınlanan Yedi-Su balbal daşları üzerie Ya. A. Şer’in eserini söylememiz gerekir. Kendisinin eserinde müellif Yedi-Su’da bulunan ı sistemleştirirken, balbal daşları koymanın anlamını ilmi cihetten açıklıyor (2- Şer, Ya. A., Kamennıe izvayaniya Semireçya –Moskva: Leningrad, 1966)

Yukarıda adı hatırlanan uzmanların araştırmalarını derinleştirmek amacıyla bir İç Tanrı Dağ’ın At-Başı, Orto-Narın, Kara-Kucur, Koçkor vadilerinde 1989-92 senelerinde kazılarını yaptık. Bizim kazı işlerimize Merkezi kabileleri sini geniş araştıran Prof. Yu. S. Hudyakov ve genç uzmanı O.A. Soltobayev katıldılar. Genelde 114 eseri araştırıldı (onun içerisinde 97 kurgan, daş balbal saptanan 22 küçük kurgan, 25 balbal daş). Kazılan malzemeler yalnız k araştırmalar için değil, tarihçi, etnoloji, yurt tanıcı, folklor tanıcı ve epigrafik uzmanlarının ilgisini uyandırmaktadır. Kazılan malzemelerin çoğu, Devlet Milli Üniversitesi’nde ve Milli Tarih Müzesi’nde sergilenen eserler arasındadır.

kazılarının neticeleri tarihi-karşılama ve biçimsel tipolojik usulleriyle bir sisteme getirildi. Maden malzemelerinin, eşyalarının bir bölümü tayfsal analizden geçirildi. Kurganlardan bulunan bazı paralar edebiyatında, dönemi belirli malzemelerin önemi çok oldu. Araştırmaların neticesinde aşağıda gösterilecek sonuçlara geldik (3- Tabaldiev, K.Ş.; Evolüsiya pogrebalnogo obryada koçevnikov Vnutrennego Tyan-Şanya v srednie veka. Avtorrat dissertatsii… kand. İst. Nauk. –Novosk).

6.yüzyılın soruna ve 7. yüzyılın başına kadar (1. Hakanlığı dönemi, 552-630) döneme Çon-Noo ve Taş-Töbö kabristanlarında araştırılan kurganlar girmektedir. Çon-Noo Kabristanı M.S. 1. bin yıllığın ilk yarısında olan Ken-Kol kültürünün kurganlarıyla birkaç benzlere sahiptir. Ken-Kol Kabristanı’nda cesedi katakomba ve vurma usulle kazılan görlere yatırılmıştır. Genellikle bu ’dan gelen kabileleriyle Ken-Kol kültürü sahiplerinin etkileşiminden olduğunu gösteriyor. İnsan cesedinin bir yanına da onun atı yatırılmıştır. Taş-Töbö (Daş-Tepe) mezarında at ve askerin cesedi güney-batıya yollanıldı. Taş-Töbö mezarında merhumu hatırlatan anıtlar daha araştırılır Bu adet ilk defa klasik türde ’da düzenlenen ve merhum cesedi kabre yatırıldıktan sonra bira vakit geçerek yerini bir kürek derinlikte dörtgen şeklinde kazı yapılırken, yan-yanına daş levhalar yerleştirilir. Sonra merhuma bağışlanan o çeşitli dini gelenekler yapılır. Mesela kazı malzemeleri içerisinde hay kemikleri, maden eşyalar bulunuyorlar. Geleneklere göre ot ifade edilmesi, ağaç ve tezekten görünüyor. Taş-Töbödö küçük kurganların doğu tarafından merhumun daş heykeli gibi balbal daş ve onun tarafından ondan fazla stel yan yana yerleştirilmiştir.

7-8. yüzyıllarda Batı ve eş hakanlıkları devrindeki kurganlarda esasen atıyla gömülen merhumun kemikleri bulunuyor. Merhumun başı doğuya ve batıya, atı ise aksine yatırılır. Bazı mezarda merhum ve atı beraber tarafa yerleştirilir. Atlar teçhizatlarıyla ve eyerleriyle gömülür. At sadece askerin değil, bayan ve çocuk cesetleri yanında da bulunuyor.

lar dönemindeki kurganlarda (VIII. yüzyıl ortasından sonra X. Yüzyıla kadar) çoğunlukla atı ile gömülen merhum kemikleri bulunuyor. Atı ve kendisi kuzey tarafa yollanarak yerleştirilen mezarlar çok bulunmaktadır.

Kara Hakanlılar döneminde 960 senesinde İslam resmi din olarak ilan edilmiştir. Bu dönemdeki Müslüman kabristanları günümüzde bulunmaktadır.

kazı malzemeleri sonuçlarına göre XI-XIV. yy. doğru tarafından topluluk tarzında -Moğol kabilelerinin gelişinden sonra İslam dini adetiyle gömülen adam kabristanları sayısı kesinlikle azalıyordu. XI-XIV. yy.’daki kurganlarda merhum cesetinin yanında at orduna sadece eyer gibi, at malzemeleri yatırılmıştır.

Moğol istilasından sonra, özellikle XIV. yy. 2. yarısından sonra istan’da İslam dini resmi olarak geniş halde ilerlemiştir. Bu dönemden sonra Tanrı Dağlarında başı kuzeye veya kuzey-batıya yollayan, yüzü ise Mekke’ye yollayan ve yanında hiçbir malzeme olmayan kurganlar çok bulunuyordur.

Ölü gömme ve merhumu hatırlama adetinin ortaçağda çeşitli olması ve değiştirilmesi halkların göçebe cereyanında birbiriyle ilişkileri olduğu ve yeni dinin üstten kabul edilmesi ile ilgilidir.

Kaynakça
Makale yazarı :
Kubatbek Tabaldiev
Bibliyografya :
Kaynak :

Tanrı Dağları Göçebe Türkleri Ölü Gömme Gelenekleri (VI.-XIV.yy.), Sayı: 12, Cilt: II, s. 309-311

Bu makale, yazının sonuna doğru “Kaynakça” ismiyle yer alan kısımda belirtilen yerden alınmıştır. Türkçe Tarih, toplumda farkındalık ve tarih bilinci oluşturmak amacıyla, tarih ve dil ile ilgili bilimsel araştırmaları derleyerek, herkesin kolayca olaşabilmesi için çalışmaktadır. Eğer bu makalenin yazarı veya sahibiyseniz ve kaldırılmasını istiyorsanız, lütfen bizimle iletişime geçin; içeriğinizi derhal kaldıracağız. Anlayışınız ve işbirliğiniz için önceden teşekkür ederiz.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Lidyalılar’ın göçü

Anadolunun Lydia adlı bölgesinde, kral Atys’in zamanında, bir aralık şiddetli açlık baş gösterir. Kral, ahalinin

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku