Osmanlı aydınları

Ziya Gökalp'in aralarında bulunduğu fotoğraf, 1924, Kaynak: İstanbul Şehir Üniversitesi Arşivi
Ziya Gökalp'in aralarında bulunduğu fotoğraf, 1924, Kaynak: İstanbul Şehir Üniversitesi Arşivi
Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

“Eski ’de güzideler sınıfı, halka ait ne varsa bayağı, adi, amiyane görür, bundan dolayıdır ki halka avam adını verirdi. Avam, hevamdan farksızdır diyerek, halkı hayvan derekesine indirirdi. Kendi kendine Havas Revamın unvanını veren bu zümre, hiç avama kıymet verebilir mi?

İşte Osmanlı zimamdarlarının, halkına hiçbir kıymet vermemesi bu yüzdendir ki, memleketimizde yan yana olarak iki lisan, iki vezin, iki edebiyat, iki musiki, iki bedi’, iki ahlak, iki felsefe, hatta iki türlü din telakkisi ve iktisat telakkisi vücuda geldi. Bunları ayrı ayrı mukayese edelim.

  1. İki lisan, ile dir. , Arap, Acem, lisanlarının üç türlü sarfından, üç türlü nahvinden, üç türlü sarfiyat ve lugaviyatından usul tarikiyle vücuda getirilmiş sun’i bir halitadır… dahi, diğer tabii lisanlar gibi cemiyetin şuursuz vicdanından doğarak şuursuz bir tekâmüle yükselmiş, bugünkü güzel şekline ulaşmıştır. Her milletin yalnız bir millî lisanı olabilir. Başka bir millete, hiç biri birine bu kadar uzak iki millî lisan görülmüş müdür?
  2. İki vezin, Osmanlı Aruzu ile vezinleridir. Aruzu, Osmanlılar Acemden, Acem de Arap’tan aldı. İhtimal ki aruzu bir fen suretinde tesis eden İmam Halil, bu fennin esas kaidelerini eski Yunanilerden almıştır. Her ne ise, bu vezinler ne kelimelerle ne de zevkiyle imtizaç edemiyor: Bundan dolayıdır ki, padişahların ve paşaların bu kadar hazineler sarf etmesine rağmen, bu vezinler, halk dünyasının içine giremedi ve halk şiirine nüfuz edemedi…
  3. İki edebiyat, Osmanlı edebiyatı ile dır. Osmanlı edebiyatı malum. Halkın anlamadığı eserler. na gelince, bunun bir kısmı yazılmış, diğer kısmı şifahidir…
  4. İki musiki, Osmanlı musikisi ile musikisidir. Osmanlı musikisi, eski Yunanlılardan ’a, ’tan Arap ve Acem’e geçmiş, onlardan Osmanlılara intikal etmiş bir havas musikisidir… musikisine gelince, bu usullere ve kaideler malik bir fen değil, ilham tarikiyle halkın bağrından kopan samimi nağmelerden yani millî melodilerden ibarettir.
  5. İki bedi, Osmanlı bedi’iyle bedi’idir. Osmanlı bedi’inin esası (egzotizm) yani hariçperestliktir. Osmanlı kârları bir zaman Acem ını taklit ettiler, Tanzimat’tan sonra da, Fransız ını taklide başladılar. Her iki devirde de egzotik bir zevkin esiri oldular. Güzelliği yabancı muhitlerde, yatlarda, katlarda aradılar. bedi’i ise bilakis yalnız millî zevkin mahsullerine kıymet vermiştir. halkı, yabancıların hiçbir eserini beğenmemiş, yalnız kendi zevkinden doğan eserleri beğenmiştir.
  6. İki ahlak, Osmanlı ahlakıyla ahlakıdır. Osmanlı ahlakı, mafevke karşı tabasbus, mâdûna karşı tecebbür suretinde de tecelli ederdi. ahlakı, müsavilik, samimiyet, doğruluk esaslarına müstenittir. halkında tasallüf ve tefâhüre hiç tesadüf edilemez. gösterdiği kahramanlıkları, yaptığı fedakârlıkları bilmeksizin, düşünmeksizin yapar. Osmanlı münevverlerinde ise tasallüf ve tefâhür hemen umumi gibidir. Yapmadıkları kahramanlıklarla, fedakârlıklarla iftihar ederler.
  7. İki felsefe, Osmanlı felsefesiyle felsefesidir. Buradaki felsefe, filozofların felsefesi değil, herkese mahsus olan kıymet telakkisinden ibarettir… Osmanlı zimamdarları en büyük kıymeti, refaha veriyorlardı. halkı ise refahı ikinci dereceye indirerek, birinci dereceyi saadete hasrediyor âdete refahtan mahrum olduğu hâlde, niçin daima mesut olduğu, Osmanlı zimamdarlarınınsa büyük bir refah içinde yaşadıkları hâlde niçin daima hâllerinden şikâyet ettikleri, bu iki ma’kûs felsefe ile izah olunabilir.
  8. İki din telâkkisi de Osmanlı ve telâkkileridir. Osmanlı telâkkisine göre, din iki şeyden ibarettir: Dinî mantık, dinî siyaset. Dinî mantıka göre her ilim, dinin kadrolarına girmelidir. İlim ve felsefe müstakil olamaz. Hür muakale batıldır. Dini siyasete nazaran her kanun, mutlaka bir fetvaya istinat etmelidir. Fetvahâneden geçmeyen kanunlar, kanun sayılamaz. halkı ise dinî mantığın ve siyasetin bir aleti değil, kendi başına bir hayat, suretinde görüyordu. Bu hayat, ferdi ruhlara en deruni saadeti, içtimai vicdana en samimi tesanütü temin eden hususi yaşayış tarzından ibarettir…
  9. İki iktisat telakkisi de Osmanlı ve iktisatlarıdır. Sözü uzatmamak için, Osmanlı iktisadının müstehlikliğe, iktisadının müstahsilliğe istinat ettiğini söylemekle iktifa edeceğiz.
  10. Eski ’de, bu müteaddid ikiliklerin karşısında ikiye ayrılmayan, bir kalan yalnız tekniklerdi. Bunun sebebi de meydandadır. Çünkü Osmanlı havâs sınıfı, el işlerini hakir ve zelil gördüğünden, bu gibi adi hünerleri avam namına verdiği halka bırakmıştı. Onlara göre, mimarlar, hattatlar, mücellidler, hhibler, demirciler, marangozlar, çini, halı, kilim, kumaş, evani imal edenler, boyacılık, nakkaşlık, ressamlık yapanlar umumiyetle avamdandı…”
Kaynakça
Makale yazarı :
Ziya Gökalp
Bibliyografya :
Kaynak :

(1977). Makaleler IV. derl: Ferit Ragıp Tuncor. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, No: 284, s. 45-49

Bu makale, yazının sonuna doğru “Kaynakça” ismiyle yer alan kısımda belirtilen yerden alınmıştır. Türkçe Tarih, toplumda farkındalık ve tarih bilinci oluşturmak amacıyla, tarih ve dil ile ilgili bilimsel araştırmaları derleyerek, herkesin kolayca olaşabilmesi için çalışmaktadır. Eğer bu makalenin yazarı veya sahibiyseniz ve kaldırılmasını istiyorsanız, lütfen bizimle iletişime geçin; içeriğinizi derhal kaldıracağız. Anlayışınız ve işbirliğiniz için önceden teşekkür ederiz.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Koşma

Milletleri uyandırır uykudan, Bir ateştir… Alevi var külü yok! Hâinlerin ödü kopar korkudanKurtulunca yayından bu

Uygurca 49. Ders

Qiriq toqquzinçi (49-) Ders – Tekrar Aşağıdaki sözleri öğrenelim: tetil: tatil énik: net, açık, aşikar,

Saymalıtaş gizemi

Saymalıtaş, üzerinde yapılan bunca çalışmaya rağmen gizemini hala korumaktadır. Kanaatim şudur ki; tarih dediğimiz olgu

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku