Generic selectors
Sadece birebir eşleşmeler
Başlıkta ara
İçerikte ara
Yazılarda ara
Sayfalarda ara

İstanbul Türkçesi hangisidir? – II

Ömer Seyfettin'in Rıfat Bey'e takdim ettiği fotoğafı
Kaynak: http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/handle/11498/24788
Ömer Seyfettin'in Rıfat Bey'e takdim ettiği fotoğafı Kaynak: http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/handle/11498/24788
Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

’da birkaç sınıf vardır ki lehçelerinin tarz ve edaları başka başkadır. Bu sınıfların başlıcaları şunlardır:

1- Eski edebiyat taraftarı olan terkipçi şâ’irler.
2- Ulema ve softalar.
3- Eski ıstılahçı mu’allimler.
4- Bâb-ı Âlî üslûbunu hâlâ yaşatan muhafazakâr me’mûrlar.
5- İkinci sınıf halk.
6- Tanzimat ma’ârifiyle tahsil görmüş kadınlar.
7- Tanzimat ma’ârifiyle kuvvetli tahsil görmeyen kadınlar.
8- Yabancılar.
9- Gayr-ı Türkler.

Bu sınıfların hepsi ’da oturduklarından “Bizim Lisanımız sidir” e’dâsını ileriye sürebilirler. Nitekim en meşhur bir terkipçi şâ’irimiz:

  • Benim lisanım sidir… diyordu. Acaba doğru mu söylüyordu?Tetkik edelim. Ve bir netice çıkarmaya çalışalım.

Eski Edebiyat taraftarı olan terkipçi şâ’irler bunlar gittikçe azalıyor. Ve hemen yavaş yavaş terkiplerini takit edenler kalmıyor. Bununla beraber eski şöhretlerinin kuvvetleriyle hâlâ yaşıyorlar. Varlığını artık anlayan Türk milleti konuştuğu güzel lisanın yazıldığını istiyor. Bunu terkipçiler peka’lâ gördükleri hâlde aldırmıyorlar. Yine eski
konuşulmaz edebiyat lisanını yazıyorlar.

Millî uyanıklığın lisan ve edebiyata geçmeyeceğine kâ’il olan bu zatlardan Cenap Şahabettin ve Süleyman Nazif Beyefendiler son zamanlarında tabî’î ve konuşulan ’yi yazmaya cehdedecek yerde bütün bütün ve terkipler düzmeye başladılar. Cenap Şahabettin Beyefendi hatta “zeki kari’ler” bile diyemiyor, bir
terkip yapıyor “kari’în-i zekiye” diyor. Geçende bir şi’irini konuşulan ’ye tercüme ettiğimiz bu mu’azzez ve muhterem şâ’ir: “Kuşlar ve gölgelerle dolu çiçekli bir yuva…” demek için bakınız nasıl ’den dışarı çıkıyor.
[Bir âşıyân-ı müzehher ki pür tuyûr u zilâl…]

’de edebiyat lisanı ve ’midir? ile edebiyat olmaz mı? Sevgili şâ’ir ne mecburiyetle kelimeleri, Türk sarfını, Türk edasını, Türk arzunu bırakıp yabancılığa gidiyor? Evet niçin kendi konuştuğu lisanı yazmıyor? Acaba buna muktedir değil mi? Bunu zannetmem.

Cenap Beyefendi konuşurken şüphesiz ’yi kullanır. Fakat onun itikadınca edebiyatta milletin kullandığı, sevk-ı tabî’îmizde yaşayan kelimeler ve millî eda kıymetsizdir. Meselâ pencere kelimesinin ma’nâsını bilirler. Madem ki Türkle “pencere”nin maènâsını biliyorlar. Onun edebî bir kıymeti yoktur. Şâ’ir artık “revzen”dir. Çünkü halk bunun ma’nâsınıi, doğru telâffuzunu bile bilmez.

Sonra Cenap Beyefendi edebiyatların milletlere â’id olmayıp, zümrelere â’id olduğuna kâ’ildir; eski İskenderiye edipleri gibi… derler ki: “Benim yazdıklarımı Türk halkının anlamasına ihtiyaç yoktur. Ben keyfim için yazıyorum. Bununla beraber her millette konuşma lisanı başka yazı lisanı başkadır.”

Hakikî ’yi kullanamayan bir zatın Türkler için yazmadığı doğru… Fakat her milletin konuşma lisanıyla yazı lisanı arasındaki fark başka başka değildir. Her lisanın içinde, hatta muharrirlere göre değişen bir “cüslûp farkı” vardır. Meselâ Fransızca’da Victor Hugo’nun bir şi’irini alınız. O üslûp ne derin, ne âlîdir!

Lâkin kelimeler, sarf, eda tamamıyla Fransızcadır. Bu şièirin ma’nâsını ihtimal birçok Fransız anlayamaz. Fakat kelimelerinin ayrı ayır ma’nâsını bilmeyen bir Fransız var mıdır? Bütün büyük Fransız muharrirlerinin üslûpları ayrı ayrıdır. Hatta imzaları olmasa bile eserlerinden kim oldukları anlaşılır. Fakat bu başkalık lisan farkı değil üslûp farkıdır.

Lisân o hiç değişmeyen, o her Fransız’ın bildiği Fransızcadır. Bizim terkipçi ediplere gelince iş değişir. Meselâ Cenap Beyefendi’yi konuşurken bütün Türkler anlarla. Çünkü selikamızda yaşayan millî kelimeleri kullanır. Yazarken
teshil görmemiş Türkler anlamazlar. Niçin? Çünkü selikamızda, sevk-i tabî’îmizde olmayan kelimeleri ve tarzları kullanır. Buna üslûp farkı değil, “lisan farkı” demelidir.

Hâlbuki bir milletin edebiyatı içinde üslûp farkları olması, lisan farkları olmamalı. Lisan bir, fakat üslûplar ayrı ayır olmalı.

“Bir bahar yatağında açık saçık uzanmış” demek için “Bu came-i hâb-ı rebî’îde, berehne sâ’id-i simin, berehne sâk u serin…” demek üslûp yapmak değil, yazmamaktır.

Eski terkipçi ediplerimizin zihniyetleri değişmiş ve bambaşka bir şey olmuştur. Selikalarındaki kelimeleri onlar adi ve gayr-ı edebî bulurlar. ’nin medsiz edasını, medsiz şivesini beğenmezler. Ve Türk sarfıyla terkip yapmayı san’atsızlık sanırlar.

’deki lâmî ve beyanî izfet farklarını hiçe sayarlar. Yazdıkları şey konuşulun ’ye asla benzemez. Hatta eserleri lisanımıza tercüme olunabilir. Onların eserlerindeki alacalı bulacalı terkipli ve meldi lisan si olmak şöyle dursun hatta bile değildir. Bunu uzun uzadıya ispat etmeye hacet yok. Herkes tecrübe edebilir. Konuşurken dikkat eder, hakikî ’de terkip ve med olmadığının farkına varır. Yahut eski ediplerin eserlerindeki terkipli cümlelerden bir tane kullanır. Etrafında nasıl gülündüğünü alay edildiğini görünce bu lisanın ictim’î hakikate ne kadar zıt ve muhalif olduğunu anlar…

“Daha var”

Kaynakça
Makale yazarı :
Ömer Seyfettin
Bibliyografya :
Kaynak :

Türk Sözü, Yıl: 1 Sayı: 15, 17 Temmuz 1933 Perşembe

Bu makale, yazının sonuna doğru “Kaynakça” ismiyle yer alan kısımda belirtilen yerden alınmıştır. Türkçe Tarih, toplumda farkındalık ve tarih bilinci oluşturmak amacıyla, tarih ve dil ile ilgili bilimsel araştırmaları derleyerek, herkesin kolayca olaşabilmesi için çalışmaktadır. Eğer bu makalenin yazarı veya sahibiyseniz ve kaldırılmasını istiyorsanız, lütfen bizimle iletişime geçin; içeriğinizi derhal kaldıracağız. Anlayışınız ve işbirliğiniz için önceden teşekkür ederiz.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Anıtkabir Mezar Odası

“Büyük ölülere matem gerekmez, Fikirlerine bağlılık gerekir.” Mustafa Kemal ATATÜRK Atatürk’ün ebedi istirahatgâhı: Anıtkabir’in mezar

Uygurca 9. Ders

Toqquzinçi (9-) Ders Bazarğa bériş yolida, Rena bilen Aygül ularniñ mu’ellimi Muxterni uçritip qalidu. 1

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku