Türkiye niçin geri kaldı ? I

Zeki Velidi Togan'a ait fotoğraf. Kaynak: İstanbul Şehir Üniversitesi Arşivi
Zeki Velidi Togan'a ait fotoğraf. Kaynak: İstanbul Şehir Üniversitesi Arşivi
Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

milletlerinin gerilemelerinin se­bepleri nelerdir? milletleri neden bu vaziyete düşmüştür? Tanzimata teşeb­büs edeli bu kadar zaman olduğu halde neden asrileşemedik? Bu meseleler bizi çoktandır meşgul etmiş, cevapları aran­mıştır. Keza bu mevzua dair , Hind ve Arap ülkelerinde bu konuda eserler de yazılmıştır. Garp memleketlerinde de Doğu ülkelerinin ve hususiyle bizim geri­lememizin sebepleri araştırılmıştır.

ülkelerinin geriliği hakkında Batılıların söyledikleri fikirler, üç nokta­da toplanabilir:

1 — Dinî noktainazar. Buna göre, Hıris­tiyanlık üstün bir din olup, İslâmiyet ge­ridir.

2 — Irkî noktainazar. Buna göre de gü­ya çok yüksek ırk. Şarklılar ise geri ırk­mış.

3 — Zaten bazı Şark kavimleri yaratıcı ve yapıcı olmaktan çok, tahripkârdırlar. Bu husus, bilhassa biz ler için çok istismar edilmiş ve edilmektedir. Hattâ bizim kendi ruhiyatımıza da tesiri olduk­ça kötü olmuştur.

İkinci noktainazarın t olduğu artık tamamen anlaşılmıştır. Hattâ bugün ilim dünyasında bu nazariye ile hareket eden hiç bir âlim yoktur. Dün adam yiyen ka­vimler arasından, bugün büyük şairler çıkmaktadır. Meselâ bugün Dünya teşki­lâtının başında bulunan U-Thant bir ’lıdır.

Afrika vahşileri arasında türlü sahalar­da çalışan adamlar vardır. Irk nazariyesinin tamamen boş olduğuna bu misaller en canlı delillerdir. Bir millette olan ilmi inkişaf, diğerinde olamaz iddiası bugün için boştur.

Gerçi cihan tarihinin gidişinde ırkların bazı rolleri olmamış değildir. Ancak ırk, medeniyet sahasında tecrübeli olmak bakımından bahis mevzuudur. Bazı ırklar tecrübeli, bazıları ise tecrübesizdir. Me­selâ teknik sahada Ingilizlcr gayet tecrü­belidir. Saatçilikte İsviçre ve makine sa­hasında Almanlar tecrübeli olup, bu tec­rübeli oluş başka, irkir yüksek olması tamamen başkadır. Çok milletler, bu saha­da bazı merhaleler geçirerek, teknik saha­da yükselebilirler. Bu bakımdan İslâm ülkelerinin istidatlarının olmadığı sebe­biyle geri kalmış olmaları da asla bahis mevzuu değildir.

Dördüncü sebep de İktisadî olup, tica­ret yollarının değişmesidir. Ortaçağ’da ka­ra ticareti rağbette ve Suriye limanların­dan başlayarak -’dan geçe­rek ’e giden yol, bu ülkelerin inkişafını temin ediyordu. Sonraları deniz ticaretin­deki inkişaf ve Şarklıların bunu tatbik edemeyişleri sebebiyle Şark gerilemiştir.

Beşinci sebep de bankacılığın gelişmesi olup, böylece para Avrupalılar elinde te­merküz ederek onların zenginleşmesini temin etti.

İslâm ülkelerinin gerilemelerinin sebe­bi, tamamen iktisadi olup, ne din ve ne de ırk katiyen bir tesire sahip değildir. Irk olarak bizim hiç bir kusurumuz yok­tur. Üstelik kahraman ve realist bir mil­letiz; bütün hadiselerin ortasındayız. milleti, iye ve ’da çok siyasidir. Hadiseleri dikkatle takip eder, lılar ise ancak kendi hayatları­nı bilip, ötesine karışmazlar.

Anlaşılıyor ki, asıl ve en önemli sebep dışında ve bu da deniz ticaretinin geliş­mesidir. ’den Bağdad, Tebriz, Rey, Nişabur, Maveraünnehir yolu ile Pekin e ulaşan yol üzerinde büyük servet yığılıyor, medeniyet inkişaf ediyordu. Bu yolun çeşitli kolları olup, Hind’e, ’ya ve ya’ya ulaşıyordu. Bu yollar da ta­mamen ler’in kontrolü altında idi.

Bu büyük ve ’ya hayat gen yol, XVI. asırda birden işlemez oldu. Zi­ra artık ’e denizden gidilmişti ve bu yol, daha iyi görünüyordu. Amerika’ın keşfedilmesi de işte bu sıralardadır ve bu sırada Afrika’dan dolaşarak ’a gelinmiştir. Bunları daha sonra İngilizler, Hollandalılar ve Fransızlar takip ettiler. İşte bunların gelişi anlatılacaktır.

Ticaret yollarının değişmesinin ’ın mukadderatına etkisi çok açık ve bedihidir. Bu hususta münakaşaya dahi lü­zum olmayıp, ancak tarihi öğrenmek lâ­zımdır.

’nın merkezi ve batı kısımları tek bir devlet halinde, ticaret, kendi inhisarına aldı. Osmanlıların da ve; Kuzey lerinin baskısıyla Batı gittikçe Atlantik sahilinde sıkışmak mecburiyetinde kaldı. Böyle olunca Avrupa dışında yerler ara­maya mecbur kaldı. Amerika böyle keşfe­dildi. Afrika da böyle dolaşıldı. Doğunun tazyiki Avrupalıları ayrı ticaret yolları aramaya sevk etti. Ancak bu da tek sebep olmayıp, gerek Batıda, gerek ’ da Batılıların ilerlemesi, devletleri­nin kurulup, Avrupalılar’ı itmeleri başlıca âmil olmuştur.

Kaynakça
Makale yazarı :
Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan
Bibliyografya :

Hayat Tarih Mecmuası’nın 1966 Şubat sayısında yayınlanan “Türkiye Niçin Geri Kaldı?” anketine yazılı cevap verenlerden Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan’ın makalesi.

Kaynak :

Hayat Tarih Mecmuası Sayı 1, Şubat 1966, s. 17-18

Bu makale, yazının sonuna doğru “Kaynakça” ismiyle yer alan kısımda belirtilen yerden alınmıştır. Türkçe Tarih, toplumda farkındalık ve tarih bilinci oluşturmak amacıyla, tarih ve dil ile ilgili bilimsel araştırmaları derleyerek, herkesin kolayca olaşabilmesi için çalışmaktadır. Eğer bu makalenin yazarı veya sahibiyseniz ve kaldırılmasını istiyorsanız, lütfen bizimle iletişime geçin; içeriğinizi derhal kaldıracağız. Anlayışınız ve işbirliğiniz için önceden teşekkür ederiz.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Uygurca 34. Ders

Ottuz tötinçi (34-) Ders – Yava Kepter Otuz dördüncü (34.) Ders – Yabani Güvercin Uyğur

Basat

Dede Korkut Kitabında kendisine bir bölüm adanan kah­ramandır. Kitapta, mucizevî çocukluğu ve Tepegöz’e kahramanca karşı

Milli namusumuz!

Ben ve benim gibi birçok vatandaşlar, kardeşler, milletin asıl vatanı, ümitsiz felâkete düştüğü zaman görevli

Turgut Reis

Türk üstünlüğünü ve kahramanlığını sularda Barbaros Hayreddin Paşa gibi yürüten ikinci bir deniz erimiz Turgut’tur.

Türk Oğlu

Ölüm arifesine girdi denilen adam Gökler kızıllaşırken, kararırken bir akşam Yelesini kabartıp ihtişamla gerindi; Bu

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku