Azl

İşinden çıkarma, yol verme.[1] Osmanlı İmparatorluğunda memurlara açılan soruşturmalar, görevi kötüye kullanma, başarısızlık yahut da memurların bir başka göreve atanmaları azil sebebi olarak gösterilmekte idi.[2] [1] Develioğlu, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat,…

Azınlık

Kendine benzemeyenlere oranla daha az kalabalık olunması.[1] Bir devletin nüfusunun geri kalanına göre sayısal olarak az olan, başat konumda bulunmayan, nüfusun geri kalanından farklı etnik, dinsel ya da dilsel özelliklere…

Azep

Osmanlı hafif piyade kuvvetleri. Azep kelimesi bekâr erkek demektir. Anadolunun muhtelif vilayetlerinden gönüllü olarak toplanan Azeplerin, önceleri savaş sırasında ordunun en ön safında Yeniçerilerin önünde durup düşmana ilk hücumu yaptığı…

Aydınlanma Çağı

Batı uygarlığının yeni insan ve toplum inşa etme projesinin düşünsel ve felsefi temellerinin oluştuğu çağ. Kant “Sapereaude! Aklını kendin kullanmak cesaretini göster!’ sözü şimdi Aydınlanmanın parolası olmaktadır” demiş ve aydınlanmayı…

Ayasofya

360 yılı civarında İmparator II. Constantinus (337-361) tarafından yaptırılan kilise. 430 yılından itibaren bu yapıya “Tanrı’nın Kutsal Bilgeliği” anlamına gelen Aya Sofya denilmeye başlanmıştır.[1] [1] Haluk Çetinkaya, “Ayasofya”, Büyük İstanbul…

Ayan

Arapçada göz anlamına gelen “ayn” kelimesinin çoğul hali olan ayan; eşraf, vücuh ve erkan ile eş anlamlıdır. Kapıkulları, yeniçeri serdarları, sipahi, kethüda yerleri, mültezimler, mukata’a eminleri, emekli olan beylerbeyleri, sancakbeyleri,…

Ayak Divanı

Olağanüstü olarak belirli divan günlerinin haricinde padişahın tahtının Babüssaade’ye kurulması ile toplanılan divan.[1] [1] Tevfik Temelkuran, “Divân-ı Hümâyûn Mühimme Kalemi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, sy. 6, Ekim…

Avam Kamarası

İki kamaralı (bicameral) sistemden oluşan Birleşik Krallık Parlamentosunun halk kanadı. Üyeleri 1751- 1911 yılları arasında yedi yıllık dönemler itibarıyla seçilirken, günümüzde beşer yıllık dönemler için seçilir. Seçimler oy çokluğuna dayanmaktadır.[1]…

Ataerkillik

Erkek hegemonyası. Sistem-üstü bir olgu olmakla birlikte, değerlerini erkeklerin belirlediği düzen.[1] [1] Çağdaş Demren, “Erkeklik, Ataerkillik ve İktidar İlişkisi”, Toplumsal Cinsiyet, Sağlık ve Kadın, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 2003, ss.…

Atabeg/İci

Merkezde veliaht, eyaletlerde melik şehzadelerin yetiştirilmesinde ve imparatorluğun korunmasında birinci derecede hizmet eden devletin en güvenilir şahsiyetleri.[1] [1] İbrahim Kafesoğlu, Selçuklu Tarihi, İstanbul: MEB, 1972, s. 141.