Ötüken Dağları

 

Türk dünyâsının erken devirdeki merkezi sanılan Kög­men dağlarına dönerek, bu merkezden bu sefer Doğuya doğru ilerliyeceğiz. Doğu cihetinde ilk merhalemiz, Kagnılı boyların Kuzey kuşağının en doğudaki illeri olan, Kök-Türklerin «ıduk» (mukaddes) vatanı Ötüken (bugünki Hangay) dağları çevresidir. Ötüken dağları (47° 60’K, 92°50’D) Kögmen dağlarının bir az güney-doğuya devâmıdır. Böylece Ötüken dağ­ları, Kögmen dağlarına nisbeten, daha az soğuk bölgede bulunmaktadır.

Yine de, toprak altındaki buzların erimediği «tayga» iklîmi, Ötüken dağ­larında bile kendini duyurmakta, 4300 metreye kadar yükselen zirveler­deki çıplak kayalar ve seyrek çam ve kayın ağaçları ile tezâhür etmek­tedir.. Yeri tam tesbit edilemiyen «Ötüken-yış» ın (Ötüken ormanlı dağı­nın) daha mülayim, bir yamaç olduğu anlaşılır. Selenge ırmağı, Ötüken dağlarının batısında bulunan kaynağından, Doğuya doğru 500 km kadar akdıkdan sonra, kolları olan Orkun ve Togla ırmaklarının sularını da ala­rak, Kuzeye, Baykal gölüne (57°K, 103-106°D) akar. Kögmen silsilesinin en Kuzey-Doğudaki kayalık zirveleri bulunan ve deniz gibi geniş ve için­ de adalar olan Baykal gölü şiddetli «tayga» iklimindedir. Kayalık ve buz­lu toprakda ancak seyrek çam ormanları bitmektedir. Yerler yosun kap­lıdır. İç Asya göçebe sanatının motiflerinden geyik ve Kâşğarî’nin «sıgun» dediği, Kök-Türk kağanlarının tamgasında yer alan dağ keçisi (lev. XXX IX ) bu illerde yaşar. Göllerde, yine Türk ongunlarından olan Kuzey ikliminin su kuşları, yabani kaz, kuğu ve turnalar uçuşur. Bu bölgede tatlı ve tuzlu sulu göller bulunmaktadır.

Ötüken dağlarının güney eteklerinde ve Orkun ile Togla ırmakları kıyılarında, başka bir iklim, bozkır yaylaları, başlamakdadır. Bozkır yay­laları çoban boylar için elverişli, geniş otlaklardır. 48°K, 87°D çevresin­den itibâren, Doğu Altay silsilesi, 1000 km kadar, Güney-Doğu istikame­tinde uzanır. Doğu Altayın yamaçları bozkır yaylalar ve zirveleri al granit taşından, çıplak kayalardır. Zirvelerden yuvarlanan al granit kayalarına, daha sonra, Kök-Türkler heykeller oyacakdı. Kök-Türklerin yer tanrısı âyînininde belki bu çıplak dağlarda yapıldığını Üçüncü bölümde görece­ğiz. Türkçe «tagı», bugün Mogollarca tâki denen yabani küçük atlar hâla Doğu silsilesinde yaşamaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

 

Haber Bültenimize Kaydolun

Türkçe Tarih'in yeni içeriklerinden en önce siz haberdar olun.

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Kurt içerikli atasözleri

Kurda konuk giden köpeğini yanında götürür (Türkiye Türkçesi)Kurdun konaklığına get, köpeği de ardından apar (Kazak Türkçesi)Börünen dost olsan, itin yanında olsun (Kırım Türkçesi)İt ilen yolda ol ama çomağı elinden yere…

Tufan Efsanesi

Şamanist Türk boylarında söylenen Dünya Tufanı efsane­sine ait rivayetler birçok folklorcu ve seyyahlar tarafından tesbit edilmiştir. Bu efsanelerin temelini müslüman ve hıristiyan kay­naklarından gelen “ Nuh Tufanı hikâyesindeki unsurlar teş­…