Kartpostallarda Zeybek ve Başıbozuk imgesi

Başıbozuklar - Necat Çetin arşivi
Başıbozuklar - Necat Çetin arşivi
Kartpostallarda Zeybek ve Başıbozuk imgesi
Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

nin 18. ve 19. yüzyıllarda özellikle Batı bölgesinde uğraştığı konulardan birisi de “” meselesidir. Ancak aynı konu, batılıların da ilgisini çekmiş, lerle de ilgilenmişlerdir. Bu ilginin kaynağında genellikle doğuyu, daha doğrusu doğu insanının yaşamını, toplumunu tanıma merakı da önemli rol oynamıştır. Ressamlar çizimlerinde veya yağlıboya resimlerde lere de yer vermişler, leri bazen ““ olarak adlandırmışlardır. Çizim ve ları yakından incelediğimizde veya olarak nitelendirdikleri kimselerin giyimleri, görünümleri ön plana çıkarılmıştır. lerin giyimi ile ilgili çeşitli görüşler vardır. Ancak hiç biri kesinleşmiş değildir.

19. yüzyılın sonlarına doğru fotoğrafın ön plana çıkması ile beraber ların önem dığını görmekteyiz. İncelediğimiz fotoğrafları genellikle stüdyo ortamında çekilmiş ve manken kullanılmıştır. Posta ile gönderilen larda adeta gönderilen kişiyi bilgilendirme arzusu da dikkat çekmektedir. Bazılarında vurgusu vardır.

Çalışmamız için seçtiğimiz lardaki imgesi incelediğinde şu
değerlendirmelere ulaşmak mümkündür:

ler öncelikle oldukça görkemli ve ince bir zevkin ürünü olan çok özel giysilere sahiptirler. Farklı kıyafetler ve ayrıntılı aksesuarlarla donatılmış bedenleri folklorik bir öğe olarak dikkat çeker. Başlarında keçe külah, üzerlerinde mintan, cepken, kuşak ve aba, ayaklarında kara çizmeler vardır. Aynı zamanda bu giysiler üzerine yerleştirilmiş çok çeşitli ve işlevsel aksesuarlar yer alır. Bunlar sırasıyla silahlık, fişeklik, barutluk, kubur (ateşli tabanca), yatağan (bıçak), koltuk altı bıçağı, maşa, yağlık, tütün tabakası, tespih, ağızlık ve cura (saz) benzeri araçlardır. Yine üzerlerinde azıklarını sakladıkları torbalar ile yaralanmalara karşı yapağı taşıdıkları bilinmektedir. Tüm bu görüntüyü tamamlayan ana unsur ellerinde veya sırtlarında taşıdıkları uzun namlulu silahtır.

Hemen bütün ların üzerlerinde bulunan Fransızca yazılardan lerin “asi” ve “” adlarıyla da anıldıkları görülmektedir. Fotoğraf stüdyolarında kimi zaman manken kimi zaman da gerçek kişilerin kullanıldığı çekimlerde, veya grubunun (kimi zaman bunlara bir figürü de eşlik etmektedir) önceden kurgulanmış bir sahnenin figürleri olduklarını görüyoruz. Deyim yerindeyse tümü poz verir bir görüntü sergilerler. Bu durum kendi doğal ortamlarında çekilmiş fotoğraflarda bile hep aynıdır. Kimi sahnelerde figürünün yanında nargile, kahve fincanı tepsisi veya bir sehpanın eşlik ettiği görülür.

lerin toplu olarak görüldüğü fotoğraf veya temsili çizimlerde, genel olarak hiyerarşik bir duruş içinde oldukları görülür. Bu görüntülerde önder konumundaki kişinin bir sandalyede oturduğu, diğer lerin ise onun etrafında ayakta durdukları veya yere oturdukları görülmektedir. Yine bazı fotoğraflarda kalabalık bir topluluğun ortasında dansı yapan lere rastlanılmaktadır.

, dünyası ve yaşamına dair bir belge işlevi görmektedir. Bir ileti aracı olarak ve taşıdığı imgeleri göstergebilimsel çözümlemeye tabii tuttuğumuzda çok ilginç değerlendirmelere ulaşmak mümkündür. imgesini kitsch (ucuz beğeni) olgusuyla birlikte değerlendiren Mehmet Ergüven, ların izleyiciye “hayal etme imkanı bırakması” ve ona “ısmarlama bir serüven” yaşatması noktasında bir yanılsama aracı olduğunun altını çizer. [1] Gerçekten de hemen tümü turistik bir gereksinimin ürünü olan bu lar, batılı izleyiciye Şark’a yönelik masalsı bir zamana dair görüntüler sunmak amacıyla tasarlanmışlardır.

Kitsch’in Fenemonolojisi adlı kitabında Ludwig Giesz, imgeleri ve izleyici alılmaması konusunda ve elbette kitsch olgusu dolayımında şu yorumu yapmaktadır:

“Kitsch yaşantısına peşinen hazır olan turist, gerçekte ‘ikinci elden hayranlığa” bırakmıştır kendisini; dolayısıyla kitsch malumatı, yabancı ülkede kendi anılarıyla dolaşan birinin ‘beklenti örneği’ni hiçbir zaman yarı yolda bırakmaz, çünkü ‘yabanıl olanın aleni hale gelmesi’ ile ‘aleni olanın yabanıllaşması’ hep el ele gitmektedir burada.” [2]

lardaki ve ların temsili imgeleri bütünüyle bu durumu gerçek kılmaktadır. Şark’a dair yabanıl görüntüler ve bu görüntüleri merakla bekleyen izleyici için bu imgeleri kendisine bakanlara vekaleten hayranlık ve şaşkınlık tuzağı kurmaktadırlar. Üzerlerindeki Fransızca yazılardan da anlaşılacağı üzere bu lar batılı gözler için tasarlanıp üretilmiş ve dolaşıma sokulmuşlardır. Bu anlamda, konumuz için seçilen ların oryantalist batının “nadire kabineleri” koleksiyonlarının vazgeçilmez birer parçası olduğunu söylemek yanlış olmaz.

 

Aydınlı (Zeibek d’Aidin) – arşivi
grubu (kartposlatın üzerinde 1905 tarihi yazılmış) (E… Salut…. de Constantinople) – arşivi
hatırası – Kahraman Hacı Simon, Chicago dönüşünde (Le heroique Zeibec turc “Hadji Simon” de son retour de Chicago. Souvenir de Smyrne. Editeur: J. Molko, Agent de change, Smyrne – Quais, Local Hönischer. 8585.) – arşivi
ler (Salut de Constantinople) - arşivi
, (Smyrne. – Zeybec turc. Cliché Rubellin) – arşivi
, Bayram kıyafetleri (ın pulu 1911 tarihli) (Smyrne – Costumes de carnaval) – arşivi
, dansı (Danse des Zeibecs – Smyrne) – arşivi
hatırası – Meşhur Haçatur Şahinyan (Souvenir de Smyrne. – Le nommé Zeibec “Hadjadour Schahinian”) – arşivi
, kıyafeti (ın üzerinde 1903 tarihi düşülmüş), (Costme de Zeibec – Smyrne) – arşivi
, (Rubellin – Smyrne) - arşivi
, ler, 12 Kanun-u Evvel 1912 (Smyrne, Zeibecs), (sağdaki zeybeğin adı: Mehmed Nuri olarak kaydedilmiş) – arşivi
hatırası – Kahraman Hacı Simon, Chicago dönüşünde (Le heroique Zeibec turc “Hadji Simon” de son retour de Chicago – Souvenir de Smyrne. Editeur: J. Molko, Agent de change, Smyrne – Quais, Local Hönischer.) – arşivi
(Zeibek) – arşivi
Bir grup ve önderleri (Groupe des Zeibeks et leur chef) – arşivi
Kaynakça

[1] -Mehmet Ergüven, Görmece, Metis Yayınları, İstanbul 1997, s. 24.

[2] -Ludwig Giesz, Phanomenologie Des Kitsches, Fischer Tashenbuch Verlag, Köln, 1994, s. 135.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Cehalet Boyunu Geçmiş

Açıkça itiraf etmek gerekirse, ben ömrüm boyunca bu kadar cehaletin dibinde yaşayan bir insan daha

Türk oğlu, Sinanoğlu

2015, öyle sanıyorum ki, Türkiye’ye çok fazla şey kaybettirdi. Yitirdiğimiz en son değer ise, dünyaca

Celaleddin

Cengin birinde Sultan’a yanaşmaya çalışan bir bölük Kara Tatar’ı cansiperane bir çabayla durdurmuşlardı. Sultan’ın komutasındaki

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku