Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yayınlanma Tarihi 09 Haziran 2017 - 20:18
Son Düzenlenme Tarihi 09 Haziran 2017 - 20:18
TÜRKLERDE YÂS ADETLERİ: "ELBİSEYİ TERS GİYMEK"

TÜRKLERDE YÂS ADETLERİ: "ELBİSEYİ TERS GİYMEK"

Şamanizmde ölüm sonrası hayatın, dünyada yaşanan hayattan ters olacağına inanılmıştır. Yas törenlerinde sergilenen ters motif ve davranışlar, bu inanç dolayısıyladır. Sultan Melikşah oğlu Davud’un ölümü sebebiyle büyük bir yas tutmuştur. Türk ve Türkmenler karalar giyip, saçlarını kesmişlerdir. Atlara da karalar giydirilip, kuyruklarını kesip, eyerlerini ters çevirmişlerdir. Bu âdet XIV. yüzyılda Anadolu’da Sinop yöresi Türklerinde İbn Batuta tarafından şöyle tespit edilmiştir.

“Sinop’a vusulümüzden dört gün sonra Emir İbrahim’in validesini teşyi’ ettim. Oğlu dahi başı açık ve piyade olarak revan oldu. Umerâ ve memâlik başı açık oldukları halde cenazede bulundular. Lakin kadı ile hatip ve fukahâ libaslarını ters giymekle beraber başlarını açmayıp amâme yerine serlerine siyah yünden birer mendil sardılar”.

Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Nitekim II. Murat’ın ölüm töreninde, törene katılanların atlarının eyerlerini ters çevirdikleri, Yavuz Sultan Selim’in yeğeni Süleyman Bey’in cenaze töreninde, yine atların eyerlerinin ters çevrildiğini biliyoruz. Bu davranış, Kazaklarda da görülmektedir. Kırgız-Kazakların bazı boyları, joktav (coktav-yoglama) söylerken yüzleri duvara bakar, yani ters oturarak söylerlerdi. Ölü çıkan evin genç kızları, matem döneminde, göç esnasında tumaklarını tersinden giyerler. Yine ölen kişinin en sevdiği atının kuyruğu kesilerek, üzerine eyer takımı ters çevrilerek yerleştirilir ve aşının verilmesine kadar bu tutum devam ettirilirdi. Günümüzde Anadolu’nun çeşitli
yörelerinde halen bu geleneklere rastlanır. Kars yöresinde ölüye ağlayan kadınların döğünmeleri, saçlarını kesmeleri ve elbiselerini ters giymeleri, yaşayan bir gelenektir. Kerkük Türklerinde bir delikanlı sevdiğine kavuşamadan ölürse, cenazesinde onun en sevdiği türkü tersinden çalınır. Kerküklüler bu âdeti, “Tez yuğun, tez kaldırın, mehterim terse çaldırın” manisiyle ifade eder. Yine Anadolu’da hoyratların tersinden çalınması geleneği vardır. Candaroğullarının sosyal hayatında eski Türk âdeti de yaşamaya devam ediyordu. Mesela Süleyman Paşa’nın eşi ölünce cenaze töreni tamamen Türk âdetlerine göre yapılmıştır. Bu törende Süleyman Paşa’nın oğlu İbrahim Bey cenazeyi başı açık ve yaya
olarak takip etmiştir. Öteki beylerle saray görevlileri tam başlarını açmışlar hem de kaftanlarını ters giymişlerdir. Kadı hatip efendilerle hocalar ise, elbiselerini ters giydikleri hâlde başlarını açmamışlar, sarıkları yerine siyah yünden yapılma bir çevre dolamışlardır. Sonra da sofralar kurularak ziyafetler verilmiştir.

TÜRKLERDE YAS ÂDETİ TEMELLERİ VE SONUÇLARI, YRD. DOÇ. DR. MEHMET ALİ HACIGÖKMEN, SÜ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ TARİH BÖLÜMÜ, PROF. DR. NEJAT GÖYÜNÇ ARMAĞANI, S. 401-403

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+100
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.