Yükleniyor...

Tarihçi

Bot/Robot

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 02 Haziran 2017 - 20:09
Son Düzenlenme Tarihi 02 Haziran 2017 - 20:09
TÜRK MİTOLOJİSİNDE "ÖTÜKEN"

TÜRK MİTOLOJİSİNDE "ÖTÜKEN"

JEAN PAUL ROUX

Bugünkü Moğolistan'da Orhon Nehri yakınlarındaki dağ. Yeri tartışmalıdır, ancak "Hangai dağlarında yer aldığı kesindir" (A. v. Gabain). Ötüken adı "seçmek", "tercih etmek" anlamına gelen Uygurca ötü- sözcüğüyle ilintilendirilmiş ve Radloff tarafından "sevilen dağ ormanı" olarak tercüme edilmiştir. Thomsen "sert", "sivri" anlamına gelen ütkin/ötkin sözcüklerinin etimolojisini irdelemiş, Bang ise ötü ve kan'ı ayırmayı tercih etmiştir. Kendisi, sözcüğün ikinci kısmında o ünlü hükümdar sıfatını görmektedir, ancak bu varsayım şüphelidir. Büyük ihtimalle bu sözcük "dua", "öğüt" "oy" anlamına gelen "öt" sözcüğünden gelmektedir. Bulunduğu yer, Orhon Yazıtlarında Ötüken'in ormanlık dağı olarak nitelendirilmekte ve tıpkı Yer ve Su gibi "kutsanmış" diye adlandırılmaktadır. Görünen o ki, Ötüken kelimenin tam anlamıyla en stratejik yerdir, imparatorluğun kalbidir: Metinlerde, "Devleti bir arada tutan yer, [her zaman] Ötüken Ormanı olmuştur" diye geçer. Ötüken, hiç de küçümsenmeyecek dinsel bir öneme sahipti ve T'u-küe hükümdarlığının sonunu da görmüştür. Çin yıllıklarında ve Şine Usu yazıtında, Ötükenden birçok kez bahsedilmektedir. Ayrıca Kâşgarlı Mahmud'un sözlüğünde yer almaktadır, şüphesiz Moğollardaki yer tanrıçası Etügen ya da Itügen'den (Pelliot) türemiştir. Pelliot'un iddia ettiği üzere, Ötüken'in daha T'u-küelerde yer tanrıçası olduğu görüşü son derece şüphelidir. Başka dağların da kutsanmış kabul edildiği Uygur döneminde ancak, Ötüken bu daha genel anlamı kazanmıştır. Paul Pelliot'un bahsettiği ve henüz yayımlanmamış olan Uygurca bir el yazmasında, Ötken biçiminde, yer tanrıçası ile kutsal ana vatanın kişileştirilmesi olarak yer alır. 8. yüzyılda ise sadece kutsal bir dağdır. Bu dağ çok yücedir, ancak hiçbir zaman yer ile topluca karıştırılmaz. Ötüken Uygurlar'a devredilmiş olup, onların başarısını temin eder. Daha önceleri buraya Tonyukuklar "yerleşmiş" ve "onların buyruğuna girmek için tüm halklar gelmiştir". Çin yıllıkları, You-Tou-Kin'e (Ötüken) dörtyüz li uzaklıkta bulunan bir başka dağdan bahseder ve onu haklı veya haksız yere, bir yer tanrısı olarak görürler.

JEAN PAUL ROUX, ESKİ TÜRK MİTOLOJİSİ, BİLGESU YAYINCILIK, 1.BASKI - 2011, s. 111

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+20
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.