Yükleniyor...

Tarihçi

Bot/Robot

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 19 Nisan 2017 - 17:59
Son Düzenlenme Tarihi 19 Nisan 2017 - 17:59
TÜRK MİTOLOJİSİNDE "İDİ"

TÜRK MİTOLOJİSİNDE "İDİ"

JEAN PAUL ROUX

Kâşgarlı Mahmud'a göre "Hükümdar, Efendi,Tanrı". Bu, idiz, idi, iti, ita, iyii, iyi, seyrek olarak iga, ika, iii olarak da
rastladığımız bir sözcüğün eski biçimidir. Bu sözcük, şüphesiz Kâşgarlı'nın idhuq diye yazdığı ve önceleri aynı kavramı ifade etmiş olması gereken -*îduk ile ilintili olmalıdır. İdhi özellikle budun bilimi sayesinde tanınmıştır ve Türkçe'ye geçmiş Moğolca-Tunguzca bir sözcük olan ajan ile ya da idi'den türetilmiş izik biçimi ile nitelendirilmektedir. Başlangıçta idi sözcüğüyle ne anlatılmak istendiği henüz açıklığa kavuşmamıştır. Şüphesiz bu sözcükten, 11. yüzyılda ve takip eden dönemde Türk ve genel itibariyle Asya ve Sibirya halklarının dinsel tasarım dünyası için önem taşıyan klasik anlamda bazı şahısları, "mal sahibi" diye adlandırılan bazı şahısları anlayabiliriz. Ancak itiraf etmeliyiz ki, bu konuda daha açık seçik olan Moğol döneminden öncesine ait pek bilgi sahibi değiliz. Bunun nedeni, kısmen Türkçe metinlerdeki boşluklar, kısmen de yabancı muhabirlerin konunun ne olduğunu doğru anlamamış olmaları ve onları kötü ruhlar, tanrılar veya cinler olarak tanımlamalarıdır. Dolayısıyla biz onları, ancak sonraki dönemlere ait bilgilerden hareketle açıklayabileceğiz. Temel düşünce çok basittir: Her nesne, her mekan içinde sadece "bir töz, bir varlık, bir ruh" barındırmakla kalmıyor, ayrıca değişik zamanlarda değişik biçimlerde tasarlanmış daha üst bir güce de bağlı oluyor. îdhik (izik veya djiin) diye adlandırılansa işte bu ruhlar ve güçlerdir. Bunlar mekanların ve nesnelerin "asıl sahipleredir. Elbette bunların varlığı, var olan her şeye karşı insanın belli davranış biçimleri göstermesini şart koşar. Ritüellerin çoğunu, alınması gereken önlemleri ve yasakları motive eder.

JEAN PAUL ROUX, ESKİ TÜRK MİTOLOJİSİ, BİLGESU YAYINCILIK, 1.BASKI - 2011, s. 77-78

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+0
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.