Yükleniyor...

Tarihçi

Bot/Robot

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 20 Ocak 2017 - 20:00
Son Düzenlenme Tarihi 20 Ocak 2017 - 19:04
TÜRK MİTOLOJİSİ'NDE "DAĞ"

TÜRK MİTOLOJİSİ'NDE "DAĞ"

PERTEV N. BORATAV

Türkler, Anadolu'nun birçok dağını (sıradağları veya dağ silsilesini) geldikleri bölgelerde tanıdıkları dağ adları ile yeniden adlandırdılar. Eski dağları ile ilgili kültlerini, yeni vatanlarında da devam ettirdiler. Zamanla Anadolu dağları
ile ilgili eski ve yerel geleneklerini de üstlendiler. Bu ne­denle, Anadolu dağlarının mitolojisi üç bileşeni kapsar: Or­ta Asya konuları, "Türkleştirilmiş" Anadolu konuları ve de­ğiştirilmeden hayatta kalan eski Türkler öncesi öğeler. Anadolu halk inanışında Kaf-Dağı'nın (Kafkas Sıradağları ile aynı anlamda kullanılır), sayısız kahramanlık öyküsünde
geçtiği gibi, çok görkemli bir yeri vardır. Bu sıra dağlar, "Dev" ve "Peri"lerin yaşadığı yerdir (Cinler; Devler). Kaf-
Dağı, en çok bilge kral Süleyman ile ilgili öykülerde geçer. Dünyanın bittiği yerde Kaf-Dağı'nınn bir duvar oluşturduğu düşünülür.
Ağrı-Dağı, Nuh Tufanı ile ilgili efsanelerde de geçer: Nuh'un gemisinin bu dağın zirvesinde battığına inanılır. Karaçaylılar da Nuh'un efsanesine dayanan benzer bir efsane ile Elbruz Dağının zirvesinde çatala benzeyen biçimi açıklarlar. Bir Anadolu efsanesi de, iki Ağrı Dağı zirvesini (Büyük Ağrı ve Küçük Ağrı) iki dağa dönüştürülmüş kız kardeşler ola­rak tasvir eder. Evliya Çelebi'nin de (17.yüzyıl) bir yoru­munda geçen bir inanışa göre, gençlik çeşmesi bir zamanlar Bingöl Dağlarında bulunurmuş. Buna karşın Karaçaylıların bir efsanesine göre de, bu çeşme Elbruz Dağındaymış; kar­gaların (Kuşlar) uzun ömürlü oluşu, atalarının bu çeşme­ den su içmesinden kaynaklanırmış. Birçok dağın zirvesinde muhtemelen içinde defnedilmiş olan kutsal kişinin adını taşıyan bir öezar veya türbe bulu­nur. Bu mezarların bazılarının adlarını yaşamış kişilerden, belki de "tarihi" bir kişiden aldığı kesindir; bu durum Ha­san Dağı, Ali Dağı'nda vb. söz konusudur. Ancak diğer bazı dağlar insan adları taşımaz ve söz konusu dağın bir kişileş­tirilmesi akla gelebilir. Diğer bazıları ise adlarını İncil ya da Kuran'da geçen kişilerden almıştır ve bunların da oluşumu bir efsanevi öykü ile açıklanır; Güneydoğu Anadolu'daki Nemrut Dağı buna bir örnektir. Bu dağ silsilesi bir deve kervanının siluetini andırır. Nemrut'un tanrıyla savaşmak üzere bir kervanı bir araya getirdiği anlatılır. Tüm kervan dağ silsilesinin başladığı yerde taşa dönüştürülür; böylece tanrıya küfreden Tanrı'nın gazabına uğramış olur. Kaz Dağı, antik İda Dağı, adını iftiraya uğramış bir genç kı­zın sonrasında mucizeleri ile kutsallığını kanıtlayan efsa­nevi bir kaz çobanının kazlarından almıştır. Diğer bir yo­rumda ise, efsanenin kahramanı mucizevî bir biçimde do­ğan Hz. Fatma'nın kızı olarak anlatılır; Kaz Dağı'nın zirvesi, Batı Anadolu yaşayan Alevi Tahtacıların kutsal saydığı bir mekândır.

Türk Mitolojisi, Pertev N. Boratav, BilgeSu Yayıncılık, 1.Baskı, 2012, S 53-54

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+22
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.