Yükleniyor...

Tarihçi

Bot/Robot

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 01 Nisan 2017 - 20:08
Son Düzenlenme Tarihi 01 Nisan 2017 - 20:08
TÜRK MİTOLOJİSİ'NDE BÖRİ (KURT)

TÜRK MİTOLOJİSİ'NDE BÖRİ (KURT)

JEAN PAUL ROUX

Görünüşe bakılırsa eski Türk mitolojisinde en önemli rolü oynayan hayvandır. Büyük olasılıkla, Ata-Kurt şeklindeki asıl söylence Hiung-nu'lar tarafından geliştirilmiştir. Bu, bilinmeyen, fakat şüphesiz çok erken bir dönemde olmuş olsa gerek. Bu söylence milâttan önce bile, Isık Göl ve Ili'deki Hint-Avrupalı ya da Proto-Türk (Shiratori) Wu şunlar arasında iyice şekillenmiş görünüyordu. İki anlatı, bizim bu söylenceyle tanışmamızı sağlar. Her iki anlatı da, terk
edilmiş bir çocuğu emziren dişi bir kurt ile onun üstünde daireler çizen bir kargadan söz eder. R. Stein, buna göre
"bütün Türk halklarının, kendilerini [...] bir kurt'un dünyaya getirmiş olduğu bir atanın soyundan gelenler olarak tanımladıklarını" düşünmektedir. Bu abartılıdır, çünkü bu söylencenin dışında başka türeyiş söylenleri de mevcuttu.
Ancak kesin olan, M.S. 4. yüzyılda Kao-külerin (Ting-ling) bu söylene yeniden sahiplenmiş olduklarıdır. Ne var ki, biçimi biraz farklıdır: Bir prenses vahşi hayvanın eşi olur. 6. yüzyılın ortalarında T'u-küeler, bir çocuğa dişi bir kurt'un
sahip çıkması ile cinsel birleşme temalarım muhafaza etmek suretiyle, her iki farklı anlatımı birleştirirler. Muhtemelen,
Moğollar Ata-Kurt söylenini kendilerine T'u-küelerden daha yalan olan, ancak bu açıdan bakıldığıda en azından T'uküelerin ardılı olan bir halktan ödünç almış olmalıdırlar. Bu söylenin özenle betimlenmesi ve kayda değer etkisi sonucu, unutulmaya yüz tutmuş bir hayvana duyulan sevgi şüphesiz yeniden canlanmıştır; özellikle Karahanlılar, bir süreden beri kurt'un yerine arslanı koymaya başlamışlardı. Şüphesiz Kırgızlar, kıırt'un yerine geçen ve genç kızların kocası olan kızıl bir köpeğin yer aldığı söylenleri Karahanlılardan ödünç almışlardır. Yine aynı şekilde, Oğuz Kağan Destanı'nın Uygur çeşitlemesindeki temaları yaygınlaştırmalardır.

Kendilerini "mavi", başka bir deyişle göksel olarak nitelendiren T'u-küelerin etkisi sonucu, Ata-Kurt başlarda bilinmeyen bu sıfatı taşımaya başlar, ne var ki bu sıfatı "boz" diye çevirmemek gerekir. Mavi kurt'un (kök böri) yanı sıra, Kâşgarlı Mahmud bizim henüz bir anlam veremediğimiz kızıl ve kara bir kurt'tan (kara kızıl böri) bahseder. Kurt bir ata hayvanı olduğu için, onun resmi ya da başı sancak direklerinin ucunu süslemekte ve Türk muhafız kıtasındaki
subaylar kendilerini "kurtlar" olarak adlandırmaktadır. Belkide, sancaktarın ordunun başında yürüyor olması, Oğuz-
name'den de çok iyi bildiğimiz üzere, özellikle yürüyüşlere kurt'urı liderlik etmesinin bir nedeni olsa gerek: "Ordunun
başında mavi tüylü, mavi yeleli büyük, erkek bir kurt yürüyordu [...] Şöyle diyordu: Atma atla ve yola koyul Oğuz
[...] ben senin yerine başa geçerim. Sana yolu gösteririm."

Töles boylarının kurt başlı tanrısının aynı zamanda bir lider hayvan ve güçlü bir falcı olarak, kehanette bulunup ileride
elde edecekleri başarıları söyleyerek kurucu kahramanın yanı başında yer alıyor olması, insanların kurt'larla birlikte
uludukları yolunda Kâşgarlı veya Nestor-kroniğinde yer alan Kumanlara ilişkin ritüelleri sınıflandırmayı çok güçleştirmektedir: Şüphesiz likantropiye uygun davranmakta, ancak en azından Hayvanlar Aleminde yerlerini almaktadırlar.

Her ne kadar ona genel bir anlam kazandırılmak istendiysede, Oğuzlarda, sadece Oğuzlarda oldukça ender rastlanan
bir olgu mevcuttur: böri sözcüğü yasaklanmış ve yerine solucanın adı olan kurt sözcüğü konmuştur.

JEAN PAUL ROUX, ESKİ TÜRK MİTOLOJİSİ, BİLGESU YAYINCILIK, 1.BASKI - 2011, s. 57 - 58

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+39
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.