Yükleniyor...

Necat Çetin

Uzman Tarih Öğretmeni

Yazı Hakkında

Yayınlanma Tarihi 11 Eylül 2017 - 18:00
Son Düzenlenme Tarihi 11 Eylül 2017 - 17:50
TORBALI KARAOT KÖYÜ ARAŞTIRMASI

TORBALI KARAOT KÖYÜ ARAŞTIRMASI

NECAT ÇETİN

Osmanlı belgelerinde “Karaot Tımarı” olarak geçen köyün ne zaman kurulduğu bilinmemektedir. Ancak köyün çevresindeki dağılmış olan köyleri araştırdığımızda, bugün köyün arazisi içinde kalan yerde geçmişte Koca alan mevkiinde var olduğu söylenen, ancak bugün yerleşim yeri tarla haline getirilmiş olan “Kocalar” köyünden söz edilmektedir. Köy yıkıntısının olduğu yer bu gün zeytinlik haline getirilmiştir. Mezarlığı da 15- 20 dekar civarında olup, iptal edilerek köy tüzel kişiliğine ait vakıf zeytinlik olmuştur. Burada ne yazık ki geçmişte var olduğu söylenen kitabelerden hiç birine ulaşılamamıştır. Köy söylenceye göre bir salgın hastalıkla (ölet) dağılmıştır. Buradaki insanların daha yukarı kesimde yeniden kurulan köye yerleştiğini düşünüyoruz. Çünkü 1321 yılı nüfus tahriri defterini incelediğimizde köyde kozmopolit bir yapı gözlemlenmektedir.

Osmanlı arşiv belgelerinde arazisinin “tımar” olarak gösterilen köydeki en eski yazılı kitabe cami çeşmesine aittir. Bu kitabe 11 Safer 1260 yılına aittir. Yani 1240’lı yıllara. Köy kenarındaki mezarlıkta ise en eski kitabenin tarihi 1273 yani 1859 yılına aittir. Kanımızca yeniden bu gün bulunduğu yerde kurulan köyün 1750-1800 yılları civarında kurulması ihtimali vardır.

Osmanlı devletinde tımar önemli bir kurum olma işlevini yürütmüştür. Büyük Selçuklu Devletinde ve onun devamı olan devletlerde bu sisteme “Ikta” denmiştir. Osmanlı askeri kuvvetinin önemli bir gücünü temsil eden Tımarlı Sipahiler savaşlarda yararlılık gösterenlere verilirdi. Tımar atanan askeri görevli toprağın gelirine göre belli bir miktar askeri her an savaşa hazırlanması için çalışırdı. İşte Tımar görev karşılığı verilen toprak sistemidir. Bu gelir yıllık 3.000 ile 20.000 akçe arasındadır. Devlet hem o bölgede toprağı boş bıraktırmıyor, hem de orada yetiştirilen askerin masrafları oradan karşılanıyor, hem de vergi toplama derdine düşmüyordu. Başka bir açıdan bakacak olursak bir yerde büyük miktarda asker tutma riskini ortadan kaldırıyordu. Buralarda yetiştirilen askerlere “**Sipahi”**yani atlı asker deniyordu. Sistem devletin otoritesi ve kurumları iyi işlediği sürece önemli bir askeri kurum olma işlevini sürdürecektir. Bu uygulama bu kuruma atanacakların rüşvetle atanması, adam kayırma, liyakatsız kişilerin atanması gibi nedenlerle kurumun da dejenere olarak bozulması ile II.Mahmut döneminde kaldırıldı. Osmanlı döneminde bu bölgedeki topraklar tımar sistemi içine alınmış ki arşiv belgelerinde “Karaot Tımarı” olarak adlandırılsın. Kanuni dönemi Aydın Vilayeti tapu tahrir Defterinde bölge Ayasuluk’a (Selçuk) bağlıdır. Bölgeden alınan vergi gelirlerine baktığımızda zeytin, zeytin yağı ile beraber sumak ve karaot (Karacaot / Çörekçi otu) önemli yer tutmaktadır. Sanırım köyün adının da buradan gelmesi gerekir. Bu bölgenin tımar sistemi içinde olduğu 1929 yılına kadar Torbalı ilçesine , şuan Kemalpaşa ilçesine bağlı olan eski adı Sinek/Senek yeni adı Yeşilköy mezarlığındaki bir kitabede bizim vardığımız sonuçları doğrular gibidir. Kitabe şöyledir: 14 Muharrem 1257 Senek karyesi sipahi zaimlerinden El-hac Seyit bin Osman ağa ibn-i Mustafa. Bu kişi geçmişte burada tımarlı sipahilik yapan bir kişinin oğludur. Bu kitabe de bu bölge toprağının tımar olduğunu ispatlamaktadır.

Karaot adı konusunda birkaç rivayet vardır. Bunlardan birisi şöyledir. Bu gün Kemalpaşa ilçesi Yeşilköy (Sinek/Senekköy) sınırları içersinde kalan Burkiyealtı köyünün rivayete göre yılanlardan dağılmış. O köydeki insanlar çeşitli yerler göç etmiş . Bazıları da Karaot köyünün olduğu yerde yerleşen bir grup yörük obasının ileri gelen birisinin kara atı yani siyah atı varmış. Burkiye köyündekiler kendi aralarında Karaatlı yörüğün yanına yerleşme kararı almışlar. Bu insanlar karaatlı yörüğün yanında yerleşmeyle “Karatlı” veya “Karaatlılar” adı olarak oradaki kişilerin köyün adı kalmış. Daha sonra değişikliğe uğrayarak adı “Karaot “ şekline dönüşmüş. (Muhtar Sayın Nejmettin ATAR anlatımı)Yaptığımız araştırmada Burkiyealtı köyünden bu köye gelen aileye “Çelebiler” denmektedir. (Hane18 “UYAR”). Burkiye köyünün yıkıntıları halen belirlidir. Burkiye mezarlığı adeta gezilemeyecek derecede çalılık haldedir. Buradaki mezarlıkta sadece yazılı bir kitabe bulabildik. Kitabe şöyledir: Sene:1154 Merhum ve mağfur Molla Halil Görüleceği üzere kitabe 1738 yılına aittir. Burkiye altı köyü bu yıldan sonra dağılmış olmalıdır.

**Köyün adı benim kanımca:**Osmanlı döneminde bu bölgede ekimi yapılan ve halen halk arasında Çörekçi otuna “Karacaot” denmektedir. Karacaot kelimesi zamanla Karaot kelimesine dönüşmüş olsa gerektir. Köy bir ara salgın hastalıktan dolayı dağılma noktasına gelmiş. Geriye kalan yedi haneden köy tekrar canlandırılmış. Özellikle bu 7 hanenin kurucu olması bir çok köyde karşımıza çıkmaktadır. Örneğin Dağtekke, Korucuk (Dirmil) gibi. Bu aileler şunlardır: “Solaklar/Gökmenler (Güneş), Küçük Osmanlar(Özcan), Şakirler (Önder), Karadağlı (Soytürk), Ali amcalar(Yıldız-Acar), Çil Osmanlar(Sever), Mestanlar (Dönmez) (Aileler konusunda anlatım: Mehmet Güneş).

**Madencilik:**Karaot köyü 19. Yüzyılda İngilizler tarafından çıkartılan linyit madeni ile ilgi çekmiş. Bu gün kömür ocağı olarak adlandırılan Fetrek çayı kenarında açılan 70 metre derinliğe ulaşan maden ocağında askerler çalıştırılmış. Anlatılanlara göre maden göçük yapmış. Kimilerine göre 10-12 kişi, kimilerine göre 50 kişi göçük altında kalmış. Maden ruhsatı iptal edilmiş. Kalorisi yüksek olan (anlatıma göre 700 cal.) linyit madeni kapatılmış. Cumhuriyet döneminde (1934) eski emekli İstanbul valisi Ulvi Enson 6 yıl kadar madeni çalıştırmış. Burada da iki işçinin madendeki suyu pompalayan motorun eksoz gazında zehirlenmesi ile maden tekrar kapanmış. Baykuş mevkiinde açılan maden ocağında galerideki suyla mücadelede yetersiz kalınınca kapatılmış. Linyit madeninin tekrar işletilmeye açılması köyün ekonomik ve sosyal çehresini değiştireceğini umuyoruz. Geçmiş dönemde köyde gayr-i Müslimlerin olduğunu bu gün var olan bazı mıntıka ve mevki isimlerinde tahmin ediyoruz. Örneğin Manastır, Papaz ini gibi. Bu kelimeler bize Rumları çağrıştırmaktadır. Kaldı ki Papaz ini denilen mağarada definecilerin bulduğu bazı aletler ve duvarlarındaki resimler bu bölgede geçmişten beri bir yaşamın sürdüğüne işarettir. Yine geçmişte bu bölgede bir manastır olmalı ki bu isimle bir mevki adı kalmış olsun. Yunan işgal döneminde köy en çok çalı kakıcı Kabakdelen, Karadiş gibi çetelerin yaptığı baskınlardan zarar görmüştür.

1321(1905) Yılı Nüfus Tahrir Defterinin İncelenmesi: Köyde yazım 09,10 Temmuz 1321 (1905) günü yapılmıştır. Yazım iki gün sürmüştür. Bu köye ait dönem defteri bu gün civardaki daha önce Torbalı’ya, ancak bu gün Kemalpaşa ilçesine bağlı Sinek, Gökyaka Teke, Dereköy köy kütüklerinin de içinde bulunan ciltte olup Kemalpaşa Nüfus arşivindedir. Yazımda toplam 39 hanede 210 kişi yazılmıştır. Hane başına ortalama insan sayısı 5.38’dür. Yazımı yapılan 39 haneden 12 tanesi kapalı kayıt durumundadır. Yani soyları devam etmemektedir. Bu haneler (bundan sonra H.) şunlardır: H.4 Hacı efendi oğlu İbrahim, H.7 Mavioğlu Abdullah (ÖZGÜN -YILDIRIM), H.12 Aydınoğlu Mustafa (VARLIK), H.15 Mavioğlu Ahmet (MAVİ), H.20 Yetim Abdullah oğlu Halil, H.22 Deli Mustafa nam-ı değer Mestan (DÖNMEZ), H.26 Beyşehirli Deli Mustafa, H.28 Deli Hüseyinoğlu Mustafa (DEMİR), H.32 Hacı İsmail oğlu Mustafa (DEĞER), H.33 İsmail oğlu Şerif Çavuş, H.36 Berberoğlu Osman (AKINCILAR), H.39 Kırlı Ahmet Dayı. Yazımda bulunan ailelerden hiç biri naklen başka yere gitmemiştir.

Yazımda en yaşlı Aile reisi: Yazımda en yaşlı kişi H.25 Karaot 1234 doğumlu Dede Süleyman (GÜNEŞ) görünmektedir. Dede Süleyman 1818 doğumludur. Bu aileye bugün “Solaklar/Gökmenoğlu” denmektedir. Dede Süleyman yazımda 87 yaşındadır.

Yazımda en yaşlı kişi: H.18 **Çelebioğlu Hüseyin’**in büyükannesi Rukiye hanım 1231(1815) Karaot köyü doğumludur. Yazımda Rukiye hanım 90 yaşındadır. Rukiye hanım 1330 (1914) yılında 99 yaşında vefat etmiş.

En kalabalık aile: Yazımda en kalabalık aile H.6 “Hacı Efendi oğlu Mustafa” nın aile reisliğini (ÖZKAN – YILMAZ-ATAR – CAN) yaptığı aile 15 kişidir. Bu aile reisi köye Seydişehir’den imam olarak gelmiş, Konya kökenli olup **“İmamlar”**olarak anılmaktadır.

Hane reislerinin doğum Yerleri: Genelde Karaot doğumludurlar. Ancak bazılarının doğum yerleri farklıdır. H.8 Karamanlı Mehmet Çavuş (GÜNGÖR) Karaman Kocaköy, H.9 Gençoğlu Mehmet (GENÇ) Kemalpaşa Yeşilköy (Sinek/Senekköy), H.16 Kütahyalı Mehmet (UÇAR) Kütahya, H.17 Kadıoğlu Muhacir Ali (YAVAŞ) Bulgaristan / Sofya, H.19 Sivaslı Kürt Hüseyin (ÖZEL-KAYNAK) Sivas, H.22 Deli Mustafa nam-ı değer Mestan (DÖNMEZ) Dağkızılca, H.26 Beyşehirli Deli Mustafa – Beyşehir, H.27 Sofya muhacirlerinden Hüseyin (ÖZAY) Sofya, H.32 Hacı İsmailoğlu Mustafa (DEĞER) Girit/Hanya, H.33 İsmail oğlu Şerif Çavuş- Kars doğumludur. Yine aile lakaplarından bazı ailelerin de kökenlerini anlıyoruz. Örneğin H.1 ve H.2 “Kırlı” lakabıdır. Genellikle Konya kökenliler verilen isimdir. Köy mezarlığındaki bir kitabeden de “1273 Seydişehirli İbrahim Efendi” ibaresinden bu ailenin devamı olan H.6 (ÖZKAN – YILMAZ – ATAR – CAN) ailesinin Seydişehir kökenli olduğunu anlıyoruz. H 12 ve 13 Aydınlıoğulları Aydın kökenlidir. Soyadlarını da “Aydın” olarak almışlar.

1321 yazım Defterinde Lakaplar: H.1-2 Kırlıoğlu (US – ÖZEV), H.3- 6 Hacı Efendioğlu, H.4 Civaoğlu (AKAL-SELES / ÖZKAN-YILMAZ – ATAR –CAN), H.5 Ahmet Çavuş (ÖZER), H.7- 10 –14-15 –23-24 Mavioğlu (ÖZGÜN – YILDIRIM / SELEM/ÖZATA-ŞİMŞEK-DEMİR/MAVİ/BOLSOY/USLU), H.8 Karamanlı (GÜNGÖR), H.9 Gençoğlu (GENÇ), H.11 Kırlı Ahmet (ÖNGÜL – UYSAL), H.12-13 Aydınlıoğlu (VARLIK/AYDIN), H.16 Kütahyalı (UÇAR), H.17 Kadıoğlu (YAVAŞ), H.18 Hacıoğlu (UYAR), H.19 Sivaslı Kürt (ÖZEL-ÖZKAYNAK), H.20 Yetimoğlu, H.21 Cırıkoğlu (ESEN – AYDEMİR- ATAY), H.22 Deli, H.25 Dede (GÜNEŞ), H.26 Beyşehirli, H.27 Sofya muhaciri (ÖZAY), H.28 Delioğlu (DEMİR), H.29 - 31 Dayıoğlu (YILDIZ- ACAR/ÖNDER- ÖZCAN), H.30 Deli ağa (SOYTÜRK-SEVER), H.32 İsmailoğlu (DEĞER), H.33 Çavuş, H.34 Karatekeli aşireti (TEKİN), H.35 Dedeoğlu (AKTIN), H.36 Berberoğlu (AKINCILAR), H.37 Yörükoğlu (ÖZİÇ- FERAH), H 38 Abdullahoğlu (ÖZTÜRK), H.39 Dayı. Lakaplardan da anlaşılacağı üzere bazı ailelerin birbirleri ile olan kan bağı yani akrabalıları da ortaya çıkmaktadır.

Hane Reislerinin Yaptığı İşler: Genellikle rençberlik yapmaktadırlar. Ancak bir kişi H.33 amelelik yapmaktadır. 4 hane reisinin işi belirtilmemiştir. Rençberlik bu günkü anlamda çiftçilik değildir. Devlet hem çiftçilik yapan hem de hayvancılıkla uğraşan yani dağlık kesimde daha zor şartlarda çiftçilik yapanı rençber olarak algılamıştır.

Aşiretler: Daha önceki köy araştırmalarımızda belirttik. (Örneğin Çakırbeyli, Ormanköy..gibi) 19. Ve 20.yy.da devlet aşiretleri devamlı yerleştirmeye çalışmıştır. Aynı konuyu tekrar etmeyeceğiz. Yazımda belirtilen tek aşiret Karatekeli aşiretidir. (H.34 ) (TEKİN) Bu aşiret bu bölgedeki köylerde özellikle Belenbaşı, Oğalananası, Develi, Tekeli, Çorlu gibi köylerde yoğun bir nüfusa sahiptir. 20.yy. başında aşiretler üzerine bir çalışma yapan İzmirli Rum asıllı Dr. Çakıroğlu bu aşiretin İzmir civarında kışladığını yazar. Gerçekten de bu aşirete en çok İzmir ve civarındaki yerleşimlere yerleştiğini görüyoruz. Köydeki bu aşiretten olan aileye “Kibarlar” denmektedir. Diğer bazı ailelerin yörük olmasına rağmen (Örneğin H.37 gibi) aşireti belirtilmemiştir.

Köye Yapılan göçler: Osmanlı zamanında 1328/1912 yılında İzmir Pınarbaşı doğumlu Huriye hanım, 1331/1915 de Yunanistan Koçana doğumlu Naciye hanım (ÇIRAK), 1336/1920 yılında Bıyıkoğullarından Hüseyin (DENİZLİ – AKILLI) Boğazlıyan Eşikli köyünden köye gelmiştir. Cumhuriyet döneminde (1931) Elazığ’ın Palu ilçesinden H.42 Dilbaşoğlu Süleyman (ARDAN) köye yerleşmiştir.(Kürt Süleymanlar) . 1930 sonrası köy şekillendiği için bu kişileri vermiyoruz.

1950 Yılından İtibaren Köyün Nüfusu: 1950:387, 1955:372, 1960:412, 1965:405, 1970:416, 1975:428

1980:421, 1985:382, 1990:385, 1997:417, 2000:425 Görüleceği üzere köyün nüfusu durağandır. Bunun sebebi ekonomik nedenlerle köyün dışarıya göç vermesidir.

Kitabeler: Köyün Eski cami Çeşmesinin Kitabesi**:** 1/ “Maşallah” 2/ “Ve segahüm rabbühüm şaraben tahüra” “ 3/ “Sahibül-hayrat vel- hasenat 4/ El- hac İbrahim efendi ve Abdullah oğlu 5/ Ali’nin rıza eyledikleri hayrat. “ fi-sene 11 S(Safer) 1260 .Kitabe şuan köy camisi içindeki abdest alma yerindedir. 1840 lı yıllarda yapıldığı anlaşılmaktadır. Kitabenin 2.satırında bir ayet yazılmıştır. (Kur’an-ı Kerim , İnsan 76. Süresi 21. Ayet) Bu kitabe koruma altına alınmalıdır.

Köyün Eski Mezarlığındaki Osmanlıca Mezartaşı Kitabeleri: (Mezarlık köyün Dağkızlca tarafındaki giriş tarafındadır. Açıklama: Verilen vefat tarihine miladi tarihe çevirmek için 584 eklenmelidir.)1273 Seydişehirli İbrahim Efendi (İmamlardan), 1314 Seydişehirli Hacı Efendi oğlu Mehmet ağa, 1316 Hacı Efendi oğlu Mehmet ağa mahdumu Hamit, 1326 Merhum Seydişehirli İbrahim Efendi oğlu Molla İbrahim, 1327 Hacı Efendi oğlu Ali zevcesi Safiye , 1328 Mehmet Ali ağa kerimesi Fatma, 1330 Mehmet Ali ağa kerimesi Emine, 1334 Hacı Ali Efendi kerimesi Hatice, 1334 Hacı efendi oğlu Mehmet’in oğlu Ahmet ağa, 1337 Küçük İbrahim oğlu Hüseyin. Sinni(Yaş): 72, 1337 Küçük İbrahim oğlu Mustafa kerimesi Mehmet Ali zevcesi..., 1341 Küçük İbrahim damadı Reşat Efendi, 1343 Kırlı Ali oğlu Mehmet Ali ağanın.., 1343 Yaş: 13 Refia hanım, 1929 Mustafa Çavuş kerimesi Fatma

Karaot Köyünden seferberlikte ve Çeşitli Cephelerde Askerde Kalanlar: (Açıklama: Parantez içinde verilen tarih o kişinin doğum tarihidir. Devamla parantez içinde verilen soyadı o kişinin ailesinin 1934 soyadı kanunundan sonra aldığı soyadıdır) H.1 Hacı İbrahim oğlu (1313) Ali (US), H.11 Kırlı Ahmet oğlu (1286) Kırlıoğlu Hüseyin (UYSAL), H.12 Aydınlıoğlu Hüseyin oğlu (1294) Mustafa, diğer oğlu (1296) Ahmet (VARLIK), H.13 Aydınlı Ali oğlu (1309) Cemali, diğer oğlu (1309) Mehmet, diğer oğlu (1311) Hüseyin (AYDIN) Bu haneden 3 kardeş, H.14 Ali oğlu (1311) Yetimoğlu Arif (ÖZATA-ŞİMŞEK-DEMİR), H.15 Mavioğlu Halil oğlu (1296) İbrahim (MAVİ), H.16 Mehmet oğlu (1304) Kütahyalı Mehmet Ali (UÇAR), H.17 Ali oğlu (1286) İbrahim (YAVAŞ), H.22 Deli Mustaf oğlu (1313) Ali (DÖNMEZ), H.23 Halil oğlu İbrahim oğlu (1301) Hamit (BOLSOY), H.37 Yörük Ali oğlu (1299) Mustafa (ÖZİÇ-FERAH), H.38 Hüseyin oğlu (1310) Menemenli Yaşar (Yenilemede kayda alınmamıştır) Görüleceği üzere kapalı kayıt durumda olan bir çok hanenin erkek evlatları askerde kalmıştır. RUHLARINIZIN ŞAD OLSUN. ALLAH RAHMET EYLESİN. SİZLERİ SAYGI, RAHMET VE SEVGİ İLE ANIYORUZ. UNUTULMADINIZ.

Yakınları Seferberlikte Kalanların Anlattığı Birkaç Anektot: H.13 Cemali. Mehmet,Hüseyin Üçüde benim amcam olur. Kaçanlar kurtulmuş. Kalanlar dönmemiş. Bunlar kalmış. (Hüseyin Aydın-79), H.14 Amcamız. asker gitmiş. Babam anlatırdı. Seferberlikten gelmemiş. Kardeşim doğunca biraderime Arif adını vermiş babam. (Ali Özatar-80), H.16 Kütahyalı Mehmet Ali. Amcam olur. Babamdan duyardım. 7 yıl askerlik yapıyor. Nişanlıymış. İzne geliyor. Seferberlik çıkıyor. Gönüllü olarak askere gidiyor. Bir daha gelmiyor. (Fevzi Uçak-70), H.23 Hamit. Amcam. Seferberlikte kalmış. Yaralı olduğunu buraya bildirmiş. Bir daha haber alınamamış. Ben doğunca adını bana vermişler. (Hamit Bolsoy-80)

Seferberlikte sağ Dönenler: 1306 doğumlu H.14 Yetim Ali oğlu Abdül (Piyade- 16.Al.1.Tb.3.Bl) (ÖZATA), 1311 doğumlu H.6 Mustafa oğlu İbrahim Ethem (Piyade) ÖZKAN, 1312 doğumlu H.5 Ahmet Çavuş oğullarından İbrahim oğlu Ahmet (Jandarma- Dağkızılca Karakolu) ÖZER, 1313 doğumlu H.13 Aydınlıoğullarından Ali oğlu Yusuf (Piyade- 85.frk.45.Al. 31.Tb. 10.Bl.) AYDIN, 1314 doğumlu H.27 Üsküp muhacirlerinden Mustafa oğlu Mehmet (Mak.Tüfekçi- 21.Kol. 57.Frk. 175.Al.Mak.Tfk) ÖZAY. Bu kişilerden başka köyde tespit ettiklerimiz: Sarının Şükrü Genç(Kafkas), Ahmet Çavuş (Ahmet Özer), Gökmen Şükrü Güneş, Ece dayı- Mehmet Ali Uslu, Şakir ağa (Şakir Önder), Hüseyin Özkaynak, Aydınlıoğlu Yusuf Aydın (Kafkas), Yetim Mehmet Atar, Yetim Hüseyin’in Ahmet Uyar(Çanakkale), Karadağlı Mustafa Soytürk(Yemen), Küçük Osman Can SİZLERİ SAYGI VE SEVGİ İLE ANIYORUZ.

Bu çalışmanın ileride yapılacak olan akademik çalışmalara ışık tutması dileği ile...

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+18
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.