Yükleniyor...

Işbara Kağan

Yazılımcı/Tarihçi

Yazı Hakkında

ORKUN ABECESİ 1 - ÖN TANITIM

ORKUN ABECESİ 1 - ÖN TANITIM

Orkun abecesi, Türklerin son yazılı taş belgesi "mengü taşlar"da ortaya çıkmıştır. Orkun abecesi denmesinin nedeni son ve mükemmel biçimini Orkun'daki Bilge Kağan'ın diktirdiği mengü taşlarından almış olmasıdır.

Orkun abecesi diğer dillerde olduğu gibi kaya resimlerinden(petroglif) türetilmiştir, her damganın somut bir anlamı vardır.
Sanıldığı gibi Orkun abecesi sadece Orta Asya'da tıkılı kalmamış, bazı farklılıklarla İskandinavya'dan Çin'e kadar ve hatta Amerika kıtasına kadar geniş bir alanda yazılı iz bırakmıştır. Sadece Tamgalısay/Kazakistan'da 100bin kaydedilmiş yazılı/resimli taş mevcuttur.

Orkun abecesinde toplam 38 damga vardır. Bunların 4'ü ünlü damgalardır, 26'sı kalın ve ince ünsüz damgalar, 8'i ise çift sesli damgalardır.

hecenin kalınlık/incelik durumuna göre ünsüz harfler farklı yazılır yani; "bitig"(gtb) 'deki "b" damgası ile "batak"(KTB) 'daki "b" damgası farklıdır.

Sözcükler, aralarına üst üste iki nokta ( : ) konularak birbirinden ayrı yazılır. Bunun dışında herhangi bir noktalama işareti yoktur. Yazı sağdan sola yazılır.

"a,e", "ı,i", "o,u", "ü,ö" sesleri birbirinden ayrılmadan kullanılır. Ünsüz damganın kalınlık incelik durumuna göre kalın veya ince okunur.
Sözcük aralarında ünlüler (karışıklık yaratmadığı sürece) yazılmazlar fakat sözcük sonundaki ünlüler daima yazılırlar. Örneğin; "bitig" yazmak için ince ünsüzleri kullarak "btg"(gtb) yazabilirken, "bitti" sözcüğü için "btti"(ittb) şeklinde sondaki ünlüyü yazmamız gerekir.

Günümüzde Orkun abecesini devam ettirmeye çalışan birkaç topluluk vardır. Bunlardan birisi de "DAMGALIK"dır.
Damgalık'a göre karışıklık olmaması için sözcük içinde "ı/i", "o/u", "ö/ü" sesleri genellikle yazılmalıdır ancak ben bunu doğru bulmuyorum, bence (ki Orkun yazıtlarında da öyledir) sözcük içerisinde "a/e" ünlüleri hariç diğer ünlüler olduğunda ilk hecedeki yazılmalı ünlü değişene kadar diğerleri yazılmamalıdır.

Yani; "bitig" sözcüğünü bugün daha kolay okunması için "btg"(gtb) değil de "bitg"(gtib) şeklinde yazmalıyız. Kültigin mengü taşında da bu şekilde yazılmıştır.
Bir başka örnek; "Kültigin" sözcüğünü yazarken "kültign"(ngitlük) yazmak hem daha kısa hem daha anlaşılır olmasını sağlar. Kültigin mengü taşında da bu şekilde yazılmıştır.
Bir başka örnek daha; "bittiğinde" yazmak için "bittgnde"(edngttib) yazmamız bence daha doğru olacaktır.

Orkun abecesinde, sözcükteki tüm sesler yazılmadığı için bazı sözcükleri tahmin yoluyla anlamamız gerekir.

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+3062
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.