Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yayınlanma Tarihi 11 Haziran 2017 - 14:00
Son Düzenlenme Tarihi 11 Haziran 2017 - 07:58
Maveraünnehr - W. Barthold

Maveraünnehr - W. Barthold

MAVERAÜNNEHR

MAVARA AL-MAHR (A.) “nehrin öte tarafında bulunan”; eski çağ coğrafyacılarında Ma vara’ al-Cayhun manası ile Transoxiana; Amu-Derya [b. bk.; Ceyhun, Oxus]’nın şimalinde, araplar tarafından feth ile isalm hakimiyeti altına girmiş olan ülkelere verilen bir isimdir. Buraya Soğd. Fergana, Şur, Eşrusene v.b., yani daha sonraki coğrafya ıstılahlarına göre, eski Buhara ve Hokand hanlıkları ile diğer Türkistan şehirleri dahil bulunuyordu. Maveraünnehr’in şimal ve şark hudutları, kat’i olarak, belli olmamakla beraber, Sır-Derya (Seyhun, Jaxartes) havzasını veya o zamanlar islam hakimiyetien girmiş olan ülkeleri içine aldığı ve siyasi münasebetlerin inkişafına tabi olduğu anlaşılmaktadır. Müslüman coğrafyacıları tarafından maveraünnehr’in mamurluğu, toprağın verimliliği, ekin, meyva v.b. mahsulleri ile ehli hayvanlarının bolluğu, nüfusunun çokluğu, cömertliği, misafirperverliği, yol ve geçitlerin mükemmelliği, rıbat v.b. hayır müesseselerinin çokluğu halkın cesareti, ilim ve maarife karşı meyil ve istidadı uzun-uzadıya tasvir edilmektedir; bu hususta krş. (G le Strange, The Lands of the Eastern Caliphate, Cambrgige, 1905, s. 433 v. dd.; W. Barthold, Turkestan (GMS, N.S., London, 1928, V. 64 v.dd.). Bu tabir arap cağrafya eserlerinden farsçaya da geçmiştir. IX, (XV.) asırda Hafiz abru [b. bk.] kendisinin coğrafyaya dair eserined Maveraünnehr’e hususi (sonuncu) bir fasıl ayırmıştır. Edebi an’anenin te’siri ile, bu tabir ota Asya’nın kendisined bile buradaki duruma göre, nehrin beri tarafında bulunmasına rağmen, son zamanlara kadar kullanılmakta devam etmiştir (bk. Babur, GMS, I, fihrist; trk. Trc. Reşid Rahmeti Arat, Ankara, 1947, fihrist; Muhammed Salih, Sprav, knijku Samarsk. oblasti, V, 240 v.b.).

(W. BARTHOLD)

(İ.A. Maveraünnehr Maddesi, W. Barthold, Cilt. 7, s. 408)

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+3
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.