Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yayınlanma Tarihi 09 Mart 2016 - 18:00
Son Düzenlenme Tarihi 03 Ağustos 2017 - 22:12
III. ORTA ASYA VE ORTA ÇAĞ TÜRK TARİHİ SEKSİYONU

III. ORTA ASYA VE ORTA ÇAĞ TÜRK TARİHİ SEKSİYONU

Açılma saati 10

BAŞKAN: Yusuf Hikmet Bayur

SEKRETERLER: Doç. Dr. Aydın Sayılı, Dr. Neşet Çağatay

Dr. BAHAEDDEN ÖGEL (Erzurum Lisesi Tarih öğretmeni), İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar (*- Timar kelimesi itibaridir, çünkü eski Türk tarihinde timar kelimesinin ifade ettiği teşkilatı bulmak güçtür. Kongrede Prof. Mükrimin Halil Yınanç’ın teklifiyle “yurtluk” tabiri kabul edilmiştir.) sistemi:

İslam feodalizminin esasını teşkil eden, “ikta” usulüdür. Hemen bütün İslam devletlerinde ve Selçuk’lulardan Osmanlılara kadara; hatta Selçuklu’lardan evvelki Türk devletlerinde bile teşkilatın esasını teşkil eden bu usul hakkında yüzlerce etüd yapılmış ve fikir serdedilmiştir. Bu husustaki en kat’i ve son fikir Prof. Dr. Fuad Köprülü’nün fikridir (1- Ortazaman Türk-İslam feodalizmi, Belleten, 19, 319-350.). Sayın profesörün 1938’de Zürih’te yaptığı tebliğatında, Türk devletlerindeki ikta' sisteminin ve bundan zuhur eden feodalitenin başka bir hususiyet taşıdığını ve bunun için de Kabile ananesine müracaat etmemizin lazım geldiğini misallerle açıklamıştı. Kabile ananesi daha ziyade İslam'dan evvelki devirlerde, devlet teşkilatında kendini gösterdiği için, İslam-Türkfeodalizminin hususiyetleri, İslamdan evvelki devirleri bilmekle anlaşılıbilir. Gideceğimiz ve takip edeceğimiz yol belli olmuştur. Bu sebeple Sinolog'lara ve Orta Asya tarihçilerine yeni ve çok verimli bir saha açılmış demektir. İşte bu tezimizin gayesi, böyle bir boşluğu doldurmaktadır.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 242)

İslam devrindeki "ikta'" usulleri bu tezimizin mevzuu dışında kalır. Sanki İslam devrini hiç bilmiyormuşuz gibi hareket edeceğiz. Ve bu suretle bir çok a priori fikirlere sapmaktan kurtulmuş olacağız. Kaynaklarımızı ekseriyet itibariyle orijinal Çin metinlerinden seçtik.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 243)

İslamdan önceki Türk devletlerindeki ikta'ları başlıca iki kısma ayırabiliriz:

1- Şahıslara verilen timar veya imtiyazlar,

2- Kabilelere verilen timar veya imtiyazlar.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 243)

Evvela birincini tetkikle işe başlıyacağız. Türk devle teşkilatındaki ikta’ usulü ve bunun neticesinde doğan feodalite, ilk olarak bir problem halinde Çin tarihinde çıkar. Chou sülalesini kuran Wu-wang, devleti kendi akrabaları arasında taksim eder. Bu akrabaların, kendi kabilesine mensup oldukları şüphesizdir (2- O. Franke, Geschichte des Chinesischen Reiches, I, 110; Wuwang içinbk. Chavannes, Memoires historiques, I, 210, 212 ve Franke, I, 104.). Bu sülaleye göre, hükümdara hakimiyeti veren, Tanrıdır.Hemen hemen bütün Sinolog’lar bu devleti kuranların kuzeyden gelen boylar olduklarında ittifak ve hatta türk olduklarını bazıları itiraf bile ederler (3- Franke, aynı eser, I, 105, 5; Haloun, Contributions to the history of clan settlement in ancient China, Asiamajor, I, 88; Krause, Geschichte Ostasiens, I, 67.). Memleketin idarisini deruhte edenbeyler, Çinlmi’lerle karışmamak için gayret ederlermiş (4- H. G. Creal, La naissance de la Chine, periode Formative de la civilisation chinoise, environ 1400 600 av. J. C., 265.). Creel,bunların Hsiung-nu’ların neslinden geldiğine inanır (5- Aynı eser, 266.). Bu sebeple Chou süsalesi tarihinin konusu, Şimalli barbar aristokratlarla, yeril Çinli’leri ihtiva eder. Aile, otoriter Türk ailesinin tipik bir nümunesidir. Esased bu aile ve devlet şekli, Çin’in sosyal bünyesi için tamamile yabancıdır. Çin’i temsil eden, anarşist Taoizm’dir (6- Prof. Eberhard, Lokalkulturen im alten Chena L, 2; Prof. Eberharda’da yeni basılan kısımlarını gördüğüm Mühlmann’ın Völker und Kulturen adlı eserinde geniş bilgi vardır.). İlk Chou sülalesini kuran boylar hakkında fazla bir bilgimiz yoktur. Ve ilk taksimdeki İkta’ hakkında da fazla malumattar değiliz.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 243)

Hsiung-nu’lardaki ikta’ sistemi hakkında daha fazla bilgimiz vardır. Tetkike başlamadan evvel Hsiung-nu’lardaki bu sistem diğer Türk devletlerinde de olduğu gibi iki kısıma ayrılmalıdır. Ve bu tasnif bize, incelemelerimizde bir kolaylık gösterebilir:

1- Mesuliyetli,

2- Mesuliyetsiz.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 244)

Mesuliyetli imtiyazlar bir nevi memuriyettir. Generaller debu gruba dahildir. Bilhassa “Dört” köşeyi teşkil eden yüksek memurların bu kategoriye tabi olması lazımdır. Yalnız Sol Hsien kıralı veliahttır. Bu, mesuliyetten ve memur kisvesinden ari olsa gerektir. Fakat Sağ Hsien krıla bir memurdur. Esasen Sol ve Sağ, Büyük Han-ho’ya kadar olan aşağı yukarı 10 memuriyetin emrinde, 10 binden fazla da asker vardır. Esasen Shih-chi’nin kaydına göre, 10 biner kişilik gruplar varmış ve bunların başında da büyük memurlar varmış (7- Shih-chi, 110, 4b.). Şu halde, bu Tümen komutanlarını iki kısma bölmek gerekmektedir:

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 244)

1- Mesleği askerlik olmayıp da tümen ve daha büyük kıtalara komuta eden prensler: Bunlar, dört köşe prensleri, Tan-ho ve Ko-tu-holar,

2- Mesleği askerlik olan, “dört köşe” den sonra gelen ve devlette 3. cü ve 4. cü derecede potokolu haiz generaller.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 244)

Sol’a mensup olan büyük memur ve generaller imparatorluğun doğusunda. Sağ’a mensup olanlar ise batısında otururlar. Mukataa buna göre yapılmıştır. Timar teşkilatında da olduğu gibi, bu ikta’lar hem askeri ve hem de mülki mahiyeti haizdir. Moğol’lardaki Noyan’ların imtiyazına benzer bir teşkilattır. Fakat bu daha geniştir. Bütün imparatorluk 24 Ch’ang’a ayrılır ve bunlar da ayrıca 1000 lik, 100 lük ve 10 luk Ch’anglara ayrılıyor. Her Ch’ang’ın bir tümenlik bir teşkilat olması kuvvetle varittir. Bu duruma göre bu Ch’angların başında birer mesuliyetli memur bulunuyordu. Bilindiği üzre Cengiz devletinde de, tümen ve binlik teşkilatlar Noyan’lara aitti. Bu, kendine ait bölümde incelenecektir. Cengiz devletindeki Senyorlar, daha ziyade imparatorun ailesine mensup olanlardır. Bunlar, “Altı köşe”’yi teşkil ederler. Ve Hou Han-shu bunu gayet sarih olarak kaydeder (8- Hou Han-shu, 118.). Altı köşe’yi teşkil edenler imparatorun kardeş ve diğer oğulları imiş. Demek ki büyük oğul bir memurdur. Halbuki diğer oğulların hasları vardır. Ve bunlar mesuliyetsiz ikta’ı temsil ederler.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 245)

Boy İkta’ı: Yukarıda şahıslara verilen ikta’ları inceledik. Şimdi boylara verilen imtiyazlara bir göz gezdirelim. Mao-tun’un mensup ve akraba olduğu kabilelerin imparatorlukta mümtaz bir mevkii vardı. Bilhassa Mao-tun’un kabilesi luan-te’nin nüfuzu, uzun zaman devam etmiştir. Hatta Hsiun-nu devleti ortadan kalktıktan sonra bile bütün Türk boyları bu boya hürmet ettiler. Ve sonraki Hun ve Türk devletleri, hep bu tanınmış boylardan çıktı. Değerli arkadaşım Mustafa Köymen’in doktora tezi böyle bir olayı inceler. Bundan başka dört asil kabile daha zikredilmektedir. Bunlardan Ho-Yen’ler solda yani doğuda imişler. Diğer iki tane de sağda yani batı da imişler (9- Shih-chi, 110 5a.). Fakat hepsi anlaşılacağı üzre, asil kabilelere has ikta’ı verilmekteydi.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 245)

Bundan başka tanınmış kabilelerin bazı rütbe isimlerinde geçtiği görülmektedir. Hou Han-shu’nun izahına göre, kuvvet ve kudretleriyle devlette mühim mevki ihraz edebilmiş başlıca dört tanedir (10- Hof Han-snhu, 118). Bunlar akraba değildirler. Bu duruma göre kabile ikta’ını ikiye ayırmak lazımdır:

1- Devleti kuran kabileye akraba olan boyların ikta’ı,

2- Akrabalığı az veya hiç yok olan kuvvetli boyların ikta’ı

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 245)

Hsiung-nu’ların kabile imtiyazlarına ait başka bilgim yoktur. Bu hususta çalışmaktayım. İleride herhalde birçok malzeme elde edeceğiz.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 246)

Attila Hunlarında: Bu hususta tarihi kaynaklar tamamen susmutur. Ne bir Hun kabilesine verilen ikta ve ne de bir Hun memuriyeti hakkında haberimiz vardır. Bir Roma’lı, Oneges, başvekillik ünvanını alabilmiştir. Bu, Attila devletindeki laisizmi gösterebilir. Yalnız hükümdar evlatlarına kalan Has ikta’ları vardır. Hunlar kendi ırk ve boylarından dolayı fevkalade gurur duyarlar. Bunun muhtelif tezahürleri vardır (11- bk. Thierry, Histoire d’Attile 118, 109.). Avrupa devletlerinin, bilhassa Cermenlerin teşkilat tarihine ait kitaplarda Attila devletinin teşkilatile karşılaştım. Eski bir İskandinva efsanesinde Attila devletinin ve ordusunun teşkilatından bahis vardır. Devlet hem askeri ve hem de mülkidir. 1000 lik, 100 lük teşkilathlara ayrılmıştır. Bu teşkilat Cermen devletine bu yoldan girmiştir (12- Schrader-Künsberg, Lehrbuch der Deutschen Rechtsgeschicte, 20-21.). Teşkilat, başlıca “6” kısma ayrılmıştır. Herbiri beş kısma bölünmüştür. Bunun Mao-tun devletiyle olan yakınlığı aşikardır.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 246)

Attile

(Başbuğ)

Yüe-çi’lerde. Baktriyan’da devlet kuran Yüe-çi’ler bir müddet sonra beş kısma bölünürler ve her kısmın başında dendirler. Bu feodaliteninmenşei de bir nevi boy ve şahıs ikta’ından doğmuştur. Bu husus Yüe-çi’ler adlı kitabımızda en ufak teferruatile izah edilmiştir.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 246)

Wu-Sunlarda: Bir başvekil vardır ki bu, merkezdedir. Sol ve sağ generaller memleketin doğu ve batısında icrayı hükmederler. Fakat memurdurlar. Yalnız 3’cü derecede bir imtiyaz vardır ki bir nevi ikta’ mahiyetini gösterir. Esasen küçük bir memleket olduğundan böyle geniş ikta’ların lüzum da yoktur (13- De Groot, Die Westlande, 122.).

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 246)

To-palarda: bu husus Profesör Eberhard tarafından çok derin olarak incelenmiştir. Kabilelere imtiyaz ve ikta’lar bahşedilmiştir. Bundan başka prens ve akrabaların da ikta’ları vardı. Ayrıca memuriyet ikta’ları da mevcuttur. Hıtay devletinde ve Cingiz imparatorluğunda görülen ikta’ların aynıdır. Bu hususu Prof. Eberhard Fakülte mecmualarında incelemektedir. Uygur devletinde şahıs ve kabile ikta’larını tespit imkansızdır. Bu hususta oldukça derin olarak çalışmak lazımdır. Yalnız kabile imtiyazının var olduğunu biliyoruz. Bir çok Töles boylarından biri, diğerleri üzerinde hakimiyetini tesis eder ve bu hakimiyet gittikçe büyür. Fakat devlet içinde diğer kabilelerin nüfuzu baki kalır (14- Hirth, Nachwort zu Inschriften der Mongolei.). Esasen Uygurların ataları olan Kao-che’lerde bu asil kabileler devlette çok önemli rol oynarlardı. Bunların adedi 5 ti. İkinci derecede olan kabileler de vardı ki bunların adedi de 12 dir (15- Wei-shu, 103: 2131 d; Pei-shih, 98:3047 h.). Bu kabilelerin bazan herhangi bir kabile ve bilhassa To-pa kabileleriyle birleştikleri olurdu. Bu, bir nevi Mogol Unagan Bogol’u idi. T’ai-ho saltanat devresined devlet iki ikta’a bölünmüş gibi idi. Güyede Ch’iang-ch’i, kuzeyde de Fuchi-eh-lo vardı (16- Wei-shu, 91=2129 d.). Bu, ananevi ikta’dan ziyade bir taksimdir.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 247)

Juan-Juan yani Avar devletindeki ikta’ çok karakteristiktir. Devlet Tun-t’u-lin kabilesine dayanır. Bu kabileye akraba olan kabileler de devlette mühim mevkii haizdirler. Devlet reisinin-daha doğrusu baş kabilenin şefinin-oğlu menleketin doğu kısımlarının idaresini üzerine almıştır. Batı kısımlarını da şefin kardeşi idare etmektedir. Fakat zamanla devlet otoritesi zayıflayınca, batı tarafı isyan ederek istiklalini ilen etmişse, az sonra korkan şefleri Chieh-kuei-chi v.s. idaresinde To-palara iltica ettiler ve To-pa kabilelerine Unagan Bogol oldular. Sonradan bu kabileler tekrar Avarlara sığındılar ve bir yere yerleştirildiler. Bilhassa She-lun zamanında Avar devleti yeni yeni Unagan Bogollar elde etti. Evvela Kao-ch’e kabileleri Avar boylarına katıldı. Ve daha sonra da Hsiung-nu ve üç Bayırku kabilesi Avar kabilelerine Unagan Bogol olarak katıldılar. Avar devletinin teşkilatı şöyledir (17- Wei-shu, 91=2130 a.):

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 248)

Şef

(Baş kabilenin reisi)

Batı Doğu

(Ekseriya şefin kardeşi) (Şefin oğlu)

Ordular

Binlik 0 0 0 0 0 0 vs. bir ordu

Yüzlük oooooooooo oooooooooo yaz çadır

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 248)

Göktürk devleti hakkında herkesin bir miktar bilgisi vardır. Ve bundan fazlasını bilmenin de şimdilik imkanı yoktur. Bu hususta uğraşanların Göktürk devletindeki teşkilat ile diğerleri arasında bir bağ bulmalarını rica ederim. Yalnız Göktürkdevletini teşkil eden kabilelerin müteşebbislerinin demirci olduklarını biliyoruz. Bu nevi sanatkar kabilelere Hıtay ve Cengiz devletlerinde de raslıyoruz (18- Liao-shih, 6=5744 vs.). Kırgızlarda hükümdarın ünvaniyle, mensup olduğu boyun aynı olduğu Tang-shu’da söyleniyor (19- T’ang-şhu, 217.). Kırgız devletinde adeta bütün bir kabilenin aristokrasisi var gibidir.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 248)

Hıtay ve Cengiz devletlerinde: Ekseriya bu iki devlet ve teşkilatı üzerlerine Mogol ismi yapışmış diye geçilir. Halbuki bu iki devlet teşkilatı Çin kaynaklarında da fazla miktarda malzemeye sahip olması sebebiyle, tarihimizin en karanlık noktaları, bu malzeme ile karşılaştırılarak aydınlatılabilir. Hıtaylar hakkında yazdığımız kitapta da tasrih ettiğimiz gibi, Hıtay devleti adeta bir sibirya Klan’ının imparatorluk şekline ifrağ edilmiş bir şemasıdır. Bu sebeple, bunlara ait vesikaların tarihi olduğu kadar etnolojik ehemmiyeti de vardır.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 248)

Hükümdar ve ailesi:

Hükümdarın mensup olduğu boy, büyük bir imtiyaza sahipti. Hıtay devletini kuran A-pao-chi, Yeh-liu boyundandı. Bu sebeple de bu ailenin imtiyazı büyüktür (19- T’ang-shu, 217.). bundan başka Yao-lien ve Ta-ho aileleri de eskiden hükümdar ailesi olduklarından, nüfuzlarını kaybetmemişlerdi. Hsiung-nularda da böyledir. Cengiz devletinde de öyle idi (20- Liao-sihih, 33=5767 v.) Asil bir boya mensup olmayan Ko-t’u-yü ile A-pao-chi’nin mücadelesi de böyle bir hadisedir. Peçeneklerde başbuğlar, Kangar denen asil kabile gruplarından çıkmışlardır. Bu boylardan olan turakla tabi kabilelerden çıkmış Kegen’in mücadelesi de aynıdır (21- Vladimirtsof, 122.).

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 249)

Hükumdarın akrabaları ve imtiyazları:

Oğlu ve veliaht: Hsiung-nu devletinde olduğu gibi Hıtaylarda da veliahtın idaresinde bulunan bölgeye Doğu krallığı deniyordu. Yarı bağımsız bir idaresi vardı. Başkenti de Fu-yüeh idi (22- Wu-tai-shih, 137.).

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 249)

Kardeşler: Başbuğun kardeşleri de büyük bir rolü haizdiler. Ekseriya hükümdarın oğlu yerine kardeşi geçmekteydi.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 249)

Peçeneklerde de böyledir (23- A. N. Kurat, Peçenek tarihi, 257.)

Kitanlarda, bunlardan başka imparatoriçenin de bir çok imtiyazı vardır. İşte bu prenslerin sarayları, eyalet, vilayetleri idare eden idari merkezlerdir. Bu sarayların 10 bin kadar askerleri vardı. Bu idari ve askir merkezlere O-lu-to denirdi (24- Liao-shih, 31=5769 d.). Cengiz devletinde de İmparator ailesinin akrabasından olup da idari ve askeri yetkiyi haiz karargahlara Orda derlerde (25- Vladimirtsof, 74 vs.).

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 249)

Prenslerden başka bir çok da memurlar vardı. Bu memurların tam listesini Hıtay devleti hakkındaki eserimizde verdik. Bu sebeple burada saymayı fazla buluyoruz.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 249)

Kabile tımarları:

Hıtay devleti büyüdükten sonra bazı kabilelerin isimlerinin birleşmiş olduklarını gördük. Bunları tetkik ettiğimizde her Kitan kabilesinin isminin yanına yabancı bir kabile takıldığı görüldü. İki Kitan kabilesinin ismi yan yana görülmez. Bunları hep tahlil ettik ve ismiyle birleşen yabancı kabilenin o kabileye köle olarak verildiğini öğrendik (26- Bu husuta geniş izahat, Hıtay devleti adlı eserimizdedir.). Cengiz devletinde bu organizasyona Unagan Bogol denir (27- Vladimirtsof, 70, 168, 90-91.). Cengiz devletinde olduğu gibi bunlarda da sanatkarlar vardır (28- Vladimirtsof, 71, 173 vs.). Ve her kabilenin de muayyen bir arazisi vardır (29- liao-shih, 37=5772 b.).

(Dr. Bahaeddin Ögel, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s.250)

Hıtay devletinin tımarları:

İmparator + İmparatoriçe

I II III IV V VI

DoğuKitan akraba İmparatorluk İmparatoriçe Yao-lien Po-hai ve

  1. Kay

(Veliaht) Prenslikler 4 oymağı ailesi ailesi Kay aileleri

Bu Altı Orda 10 biner kişilik askerlidir. İkinci derecede 4 boy ve onlara bağlı Unagan Bogol’a sahip 50 boy.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 250)

Bu kısa izahattan anlaşılacağı üzre, eski Türk devlet teşkilatında gerek kabile ve gerekse akrabalar arasında kabile taassubuna göre bir ikta’ usulü vardı. Bu devletler yıkıldıktan sonra da bu sistemin bir neticesi olarak bir feodalizm ortaya çıkıyordu.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 250)

Bu tebliğ hakkında şu mütalaalar ileri sürülmüştür:

Abdülkadir İnan-I. İslam devrindeki durumuyla alakam yok diyor. Selçuk ve Osmanlı devirlerinin tımar ve ikta usulleri öğrenilmelidir.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 250)

1- Timar ve ikta terimlerini ihtiyatlı kullanmak gerek. Göçebe kavimler için timar, zi’amet, ikta’ bahis konusu olamaz. Eski Türk göçebelerinde avcı, demirci, çiftçi, tüccar gibi zümreler varken timar ve ikta’ nasıl tatbik olunur?

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 250)

Umumiyetle bu konu çok önemli olmakla beraber karışıktır. Daha çok çalışmalar ister.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 250)

Ahmed Caferoğlu-Genç akradaşımıza karşı Abdülkadir İnan Şerif Baştav tarafından tevcih edilen sualleri çok ağır buldum. Arkadaş daha başlangıçta orijinal Çin kaynaklarına dayanarak eski Türkler hakkında elde ettiği notları bildireceğini söylemiştir. Bu iki suali tevcih eden arkadaşlara burada Çin kaynaklarına göre cevap verilecek olursa, bu cevabı kontrol edebilmek için mutlak kendilerinin de Çince bilmeleri icabeder. Filhakika genç arkadaşımızın sözlerinde ve notlarında bazı fikrimize muhalif noktalar var. Fakat not halindeki bir tezde ve yeni tetkike başlayan bir arkadaşta ilmi teferruata ait geniş izahlar aramak haksızlık olur. Arkadaşımız Bahaeddin Ögel’i yaptığı tebliğde bize bazı yeni şeyleri öğrettiğinden dolayı tebrik ederim.

(Dr. Bahaeddin Ögel, IV. Türk Tarih Kongresi, 1948, İslamdan önceki Türk Devletlerinde Timar sistemi: Sayı: IV, s. 251)

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+8
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.