Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yayınlanma Tarihi 21 Haziran 2015 - 19:25
Son Düzenlenme Tarihi 14 Mayıs 2017 - 19:35
ESKİ TÜRK DEVLETLERİNİN OLUŞUMUNUN TEMEL UNSURLARI

ESKİ TÜRK DEVLETLERİNİN OLUŞUMUNUN TEMEL UNSURLARI

Türk devletlerinin oluşup gelişmesinde bazı şartların ortaya çıkmış olması gereği vardı. Öncelikle bozkır coğrafyası üzerinde ortaya çıkan devletler oluşmadan önce atın binek hayvanı olarak kullanımının yanında demirin yaygın olarak kullanılması dikkati çekmektedir. Bunlara bozkır insanının akıl, irade ve kabiliyetinin katılımıyla ön şartlar oluşmuştu. insan, at ve demir üçlüsü bir araya geldiğinde geniş coğrafyalar üzerinde hâkimiyetin sağlanması, dağınık boyların bir araya getirilerek bir devlet çatısı altında toplanması daha kolay hale gelebilmiştir. Şartların olgunlaşması sonucu devletin oluşumunun temel unsurları da belirmiştir. Bu kapsamda eski Türk devletlerinin oluşumunda halk, istiklal, ülke ve kanun olmak üzere dört temel unsur dikkati çekmektedir. Bu unsurlar bir araya gelmek suretiyle en büyük siyasî oluşum olan devlet ortaya çıkmaktadır.

Halk, Türk devletinin kurucu unsuru olarak ortaya çıkmıştır. Bu unsur disiplin, özgür düşünce, cesaret, kahramanlık, sözünde durma, geçmişe bağlılık ve vatan sevgisiyle kendini kanıtlamıştır. Bu duygular içinde olan Türk insanı devletine bağlılığını ortaya koymuş ve devletini her zaman güçlü kılmaya çalışarak devlet-millet dayanışmasının en güzel örneğini vermiştir.

Bilge Kağan’ın yok olmuş bir devletin yeniden ortaya çıkmasıyla ilgili olarak söylediği şu sözleri halkın devlete giden yolda yaptıklarını anlamak bakımından kayda değerdir: “Babam kağan on yedi erle dışarı çıkmış. Dışarı yürüyor diye ses işitip şehirdeki dağa çıkmış, dağdaki inmiş. Toplanıp yetmiş er olmuş. Tanrı kuvvet verdiği için, babam kağanın askeri kurt gibi imiş, düşmanı koyun gibi imiş. Doğuya batıya asker sevk edip toplamış yığmış. Hepsi yedi yüz er olup ilsizleşmiş, kansızlaşmış milleti, cariye olmuş, kul olmuş milleti, Türk töresini bırakmış milleti, ecdadımın töresince yaratmış, yetiştirmiş.” Bu sözlerden halkın, yani milletin kağanları etrafında kenetlenerek nasıl toparlanıp, devleti oluşturdukları anlaşılmaktadır. Devletin temel unsurlarından biri de istiklal olarak ortaya çıkmaktadır. Çünkü Bozkır Türkü bağımsızlığını sürdürebileceği kültür coğrafyalarında devlet kurmuştur. istiklal düşüncesi hem devleti yönetenlerde hem de toplumda belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Hun devlet meclisindeki şu konuşma bütün Türk devletlerindeki istiklal anlayışını ortaya koyar mahiyettedir: “Hunlar cesaret ve kuvveti takdir eder. Yenilgi ve esaret onlara en adi ne varsa öyle gelir... Ölünceye kadar savaşan yiğit savaşçılara her zaman sahibiz... Ne diye atalarımızın kurduğu devleti feda edelim ve kendimizi Çin’e tabi kılalım?”

Türk devletlerinin siyasî varlıklarını sürdürdükleri ve halkının yaşadığı coğrafya ülkeyi oluşturuyordu. Her devletin kendine ait bir coğrafyası vardı. Bazı coğrafyalar devletlerin merkezi olarak önem tanıyordu. Bu derece önemli coğrafyalar ilgili devletler için kalpgâhlardı. Devletin kalpgâh coğrafyası hep elde tutulmak istenilen coğrafyaydı. Göktürkler için Ötüken kalpgâhtı. Zaten Bilge Kağan “Ötüken ormanından daha iyisi hiç yok imiş” derken devletin kalpgâhına dikkat çekmektedir. Türk devletlerinin temel unsurlarından biri de töre demek olan kanunlardı. Türk devletleri töre hükümlerine göre yönetilmekteydi. Türkler sınıfsız toplum yapısına sahip olduğundan töre hükümleri bütün vatandaşlar aynı şekilde uygulanmaktaydı. Adalet, faydalılık, eşitlik ve insanlık törenin değişmeyen hükümleriydi. Bu hükümler kişi hak ve hürriyetlerini güvence altına alan düzenlemelerdi. Bu sayede toplumun devlete bağlılık ve güveni daha da artmaktaydı.

Eski Türk devletleri, devlete bağlı halkıyla, istiklalin varlığıyla, sınırları ve kalpgâhları belli ülkesiyle ve sınıfsız toplum yapısını esas alan kanunlarıyla güçlü bir yapı oluşturuyordu. Bunun sonucunda devleti güçlü, milleti de mutlu kılan şartlar ortaya çıkmakta ve Türk devletleri varlıklarını sürdürmekteydi.

İlhami DURMUŞ

Prof. Dr., Gazi Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+1735
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.