Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yayınlanma Tarihi 06 Eylül 2015 - 22:47
Son Düzenlenme Tarihi 02 Eylül 2016 - 16:15
Doğu Türkistan'ın Yeri ve Önemi-II

Doğu Türkistan'ın Yeri ve Önemi-II

Türk dünyası tarihinin mühim bir parçasını da Karahanlılar teşkil eder. Bu Türk devleti bugünkü Doğu ve Batı Türkistan’ı teşkil eden genişlikte bir devletti. İşbu devlet 840’ta kurulmuş 372 yıl hüküm sürdükten sonra 1212’de Karahitay devletinin darbesiyle varlığını kaybetmiştir. Cengiz Han’da Uygurlar ve Karluklarla beraber 1218’de Karahitay devletine son verdi. Emir Temir 1365’te Batı Türkistan’da kendi hâkimiyetini teşkil ettikten sonra, Doğu Türkistan’daki Çağatay ulusunun hanlarını da himaye altına aldı. Doğu Türkistan 1218’den 1679’a kadar Çağatay ulusu adıyla idare edilmiştir.

1606’da bölgenin idaresi Çağatay hanedanından Emir İsmail’in eline geçmiş ve böylece Hocalar hanedanı başlamıştır. Çin Doğu Türkistan’ın hemen yanı başında bulunan yayılmacı bir güç olarak doğu Türkistan’da ortaya çıkan her dağınıklık döneminde bu bölgeye saldırmış ancak uzun süre sonuç alamamıştır. Çin’de büyük bir devlet kuran Mançular 1754’te Doğu Türkistan’ı işgal etmiş ve hâkimiyetini 1862 yılına kadar devam sürdürmüşlerdir.

Çin işgalini kabullenemeyen Doğu Türkistan Türkleri çok yakın bir süre içinde 42 defa isyan etmişler, hepsinde de kanlı bir şekilde bastırılmışlardır. En sonunda 1863’te Mehmet Yakup Bey Kaşgar merkez olmak üzere bir devlet kurmayı başarmıştır. Yakup Bey Çin tehdidine karşı Abdülaziz’den destek istemiş. Abdülaziz’den ve daha sonra tahta çıkan II. Abdülhamit’ten gerekli desteği almıştır. Ancak iç karışıklıklar ve dış dengeleri iyi kuramamasından dolayı Rus destekli Çin kuvvetleri 1876’da Doğu Türkistan’ı işgal etmiştir.

DOĞU TÜRKİSTAN'DA XVI.YY'DA SİYASİ VE ASKERİ FAALİYETLER

a) Timur Sonrası Doğu Türkistan

Timur’un vefatından sonra oğulları ve torunları arasında çıkan taht mücadeleleri Timurlular devrinin Türkistan’daki hâkimiyetinin kısa sürmesine sebep olmuştur. Timurlular zamanındaki bu karışıklıktan dolayı rahatsızlık duyan Türkistan halkının bir kısmı Fergana Vadisinde toplanmıştı. Bu halkın başına geçerek yeni bir devlet kuran Altın Orda hükümdarlarından Özbek Han’ın torunlarından Ebul Hayr’dan sonra devletin başına geçen Muhammet Şeybani Han zamanında bu yeni Türk devleti bütün Türkistan illerine hâkim olmuştur. Bu devleti kuran Ebul Hayr ve evlatları kurdukları devletin adına büyük ataları Özbek Hanın adını vermişlerdir.

Orta Asya’da kurulan bu yeni Türk devleti hâkimiyetini doğu Türkistan’a kadar genişletmiştir. Bu Türk devletinin 1511 ve 1512 yıllarında parçalanarak Buhara, Hive ve Hokand Hanlıkları haline gelmesinden sonra Buhara idarecilerinin Osmanlı padişahına gönderdikleri mektuplarda zaman zaman Doğu Türkistanı Çin saldırılarına karşı koruyan Hokand hükümdarlarını kendi hâkimiyetleri altındaki Doğu Türkistan’a müdahale etmekle itham etmişler ve bu müdahalelerin durdurulmasını Osmanlı hükümdarından rica etmişlerdir.

Bu mektuplaşmalardan anlaşıldığına göre Buhara Hanlığı uzun süre Doğu Türkistan’ın kendisinin bir parçası olduğunu belirtmiştir. Fakat XVII.. asırla birlikte Doğu Türkistan’da Buhara hakimiyeti kalmamış ve ülke yeni bir siyasi oluşum içine girmiştir.

Timurlular idaresine karşı başkaldıran Doğu Türkistan’daki Çağatay idarecileri, Uluğ Bey tarafından itaate sokulmuştu. Fakat Timurlular soyunun bilge hükümdarı Uluğ Bey’in trajik bir şekilde oğlu Abdüllatif tarafından öldürülmesi Timurluların yıkılışını hazırlamıştı. Bu aynı zamanda Doğu Türkistan’daki Timurlular hâkimiyetinin de sonu olmuştu. Timurlulardan sonra Orta Asya’yı Özbek (Şeybani) Hanlığı da kısa sürede ikiye ayrılınca Doğu Türkistan’da tam bir otorite boşluğu meydana gelmiştir.

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+10
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.