Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 19 Haziran 2015 - 13:43
Son Düzenlenme Tarihi 19 Haziran 2015 - 13:43
Çevgen/Çöğen Oyunu Kültürü ve Edebi,  Tasavvufi Metinlerde Yansıması

Çevgen/Çöğen Oyunu Kültürü ve Edebi, Tasavvufi Metinlerde Yansıması

Çevgen sözcüğünün Türkçe mi Farsça mı olduğu konusu tam olarak aydınlatılamamıştır. Ansiklopedi ve sözlüklerde yer alan bilgiler tatmin edici değildir. Çevgen adı verilen sporun milli oyunlar arasında yer alması, Türkçede etimolojik anlamda aynı kökten geldiğini gösteren pek çok sözcüğün olması, çevgenin Türkçe olduğunu düşündürecek önemli ipuçlarıdır. Ayrıca çevgen sporunun ve çevgen sözünün edebî eserlerde çok zengin bir kullanım alanı bulmuş olması bu kanıyı güçlendirmektedir. Çevgen Türkçe bir sözcük, bu sözcükle ifade edilen oyun Türk kaynaklı olmasa bile, asırlardır Türk kültüründe kökleri çok derinlere giden izlerinin olmuş olması, en az “ev”, “oyun”, “top” sözcükleri kadar Türkçe ve millî bir oyun olarak kabul edilmesi gerektiğini gösterir. Önemli olan, bir ulusun kendi renklerinin, bir kültür ögesinde ne kadar baskın ve canlı göründüğüdür. Örneğin; çevgen ve polo oyunundan esinlenerek üretilen golf oyunu, İngilizler tarafından dünya kültürüne kazandırılan yeni bir renktir. Ancak golf ya da polonun İngiliz edebiyatında sevgiliyi ve mistik düşünceleri anlatmakta Türk İslam edebiyatındaki çevgenin kullanıldığı tarzda bir kullanıma ulaştığı bilinmediği gibi, çevgenin de diğer Müslüman ulusların edebiyatlarında Türk edebiyatındaki gibi bir kullanım zenginliğine ulaştığı bilinmemektedir.

Sonuç olarak; tarihî süreçte çevgenin her devirde, edebî ve tasavvufî eserlerde gerek gerçek gerekse mecazî anlamlarıyla kullanılması çevgenin Türk İslam kültüründeki yerini göstermesi bakımından oldukça önemlidir. Ancak çevgen, Türklerin spor hayatlarının günümüze kıyasla daha zengin ve renkli olduğunu gösteren örneklerden sadece biridir. Çevgen oyunu sırasında gerek at seçimi gerek binicinin binicilikteki ustalığı ile atıcılık ve avcılıktaki ustalığı da ayrı bir spor etkinliği olarak oldukça önemlidir. Türkler elbette onlarca başka spor dallarında çok başarılı idiler ve bu spor dallarının pek çoğu da toplumun büyük bir kesimi tarafından etkin olarak beden idmanları sırasında kullanılıyordu. Burada dikkat çekilmesi gereken en önemli konu ise bir spor etkinliği olan çevgenin: İlâhî irade, aşk ve sevgili gibi manevî kavramların anlatılmasında bir araç olarak kullanılmış olmasıdır. Başta da değinildiği gibi bu durum günümüz spor etkinliklerinden herhangi birisi için söz konusu değildir. Bunun elbette ulusun kültürüyle ve kültürlenme seviyesiyle ilgisi vardır. Bugün herhangi bir spor etkinliğinin atalar kültüründe olduğu gibi ya da daha zengin bir çerçevede kullanılmaması, düşünce ve duygu evrenindeki mevcut aşamayı gösteren önemli bir göstergedir. Futbol çok sevilen bir spor olmakla birlikte, gerek genel anlamda futbolun gerekse bu oyunun aracı olan topun düşünce ve duygu dünyasında herhangi bir güzelliği yoktur ve bir mecaz olarak kadim kültürde kullanıldığı gibi kullanılmamıştır. Futbolun, düşünce ve duyguda çevgen gibi bir güzelliğe ulaşması için herhâlde, daha yüzlerce seneye gereksinim vardır.

Yrd.Doç.Dr. Ali ÇAVUŞOĞLU

Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+13
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.