Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 01 Mayıs 2015 - 13:37
Son Düzenlenme Tarihi 10 Nisan 2017 - 18:32
BÜYÜK UYGUR TÜRK'Ü KAĞAN, MOYUN ÇOR DİYOR Kİ...

BÜYÜK UYGUR TÜRK'Ü KAĞAN, MOYUN ÇOR DİYOR Kİ...

Büyük Uygur Türk'ü Kağan, Moyun Çor Diyor Ki...

Tengride Bolmuş İl İtmiş Bilge Kağan (Moyun Çor) Bitiği,

Şine-USU ÂBİDESİ

Kİ. Tengride Bolmış İl İtmiş Bilge Kağan... Tölis...

Kİ. (Ben) Tengride Bolmış İl İTmiş Bilge Kagan(ım) ..... Tölis, (Tarduş, .... kavimleri üzerine hakan oldum)....

K2. Ötüken tegresi ili ikin ara olurmış. Subı Selenge ermiş. Anta ili ermiş barmış...

K2. Ötüken'de, ikisi arasında (?) oturmuş. Suyu Selenge imiş. Orada ülkesiyle, (mil letiyle) hür ve rahat (Yaşamış).

K3. Sub... anta kalmışı bodun On Uygur Tokuz Oğuz üze yüz yıl olurup.... Orkun ügüz ...

K3 .... Orada kalmış olan millet, On Uygur ve Dokuz Oğuzlar üzerinde yüz yıl hüküm sürüp....Orkun ırmağı .....

K4. Türk Kıbçak elig yıl olurmış. Türk ilinge altı otuz yaşıma... birti Anta buyrıkı...

K4. Türk Kıpçak elli yıl hüküm sürmüş. Köktürk ülkesine yirmi altı yaşımda iken (sefer ettik).....verdi. Orada buyruğu....

K5. yana tüşdi. Tokuz Oğuz bodunumm tirü kubratı altım. Kangım Köl Bilge (Kağan)...

K5. yine konakladı. Dokuz Oğuz milletimi derleyip toplayarak aldım. Babam Köl Bilge (Kağan) ....

K6. sü yordı. Özümin önre bmga başı ıtı. Keyrede öng- din yantaçı... da koylug tok

K6. ordu yürüdü. Beni doğu kanadına binbaşı olarak gönderdi. Keyri'de doğudan geri dönecek ....

K7. içigirip yana yorıdım. Keyre başında Üç Birküde kan süsi (birle) katıldım. Anta...

K7. tutsak edip tekrar yürüdüm. Keyre başında, Üç Birkü'de hanın ordusuyla buluştum. Orada....

K8. irtim. Kara Kum aşmış kögürde Kömür tagda, Yar ügüzde üç tuglug Türk bodun...

K8. İdim. Kara Kum'dan sonraki Kögür'de, Kömür da ğında ve Yar ırmağında üç tuğlu Körtürk boyu (üzerine)

K9. Ozmış Tigin kan bolmış. Kony yılka yorıdım, ikinti süngüş (düm i) ki ay altı yangıka t (okıdım).

K9. Ozmış Tigin han olmuş. Koyun yı lında (743) üzerine yürüdüm. İkince defa savaştım. İki ay altı gün vuruştum.

K10. Tutdum, katunın anta altım. Türk bodun anta ınagaru yok bolü. Anta kisre takıgu yılka... bodun... tuyup. Kil. Üç Karluk yablak sakınıp teze bardı. Kurıya On Okka kirti. Lazgın yılka tokıdım... Tay Bilge Tutukug

K10. Tuttum, hatununu orda tutsak ettim. Köktürk boyu orada tamamen yok oldu. Ondan sonra tavuk yılında (745) (Karluk) boyu (Köktürklerin yok olduğunu) duyup Kil. Üç Karluklar endişeye kapılıp kaçtılar. Batıda On Ok'lara sığındılar. Domuz yılında (747) (onlarla) sa vaştım. (Babam kağan) Tay Bilge Tutuk'a

K12. yabgu atadı. Anta kisre kangım kağan uçdı. Kara bodun... sançdım,

K 12. yabgu unvanını verdi. Ondan sonra babam kağan öldü. Halk (isyan etti. Onlarla) savaştım,

Dİ. tutdum... bir... (anta) Bükegüke yetdim. Kiçe yaruk barur erkli süngüşdüm. Anta sançdım. Kün... mış, tün tirilmiş. Bükegükde Sekiz Oğuz Tokuz Tatar kalmaduk. İki yangıka kün toguru süngüşdüm. Kulum, küngüm bodunug tengri

Dİ. tut tum .... Bükegük'e ulaştım. Gece güneş batarken sa vaştım. Orada galip geldim. Güldüz (dağılır), gece toplamrmış. Bükegük'te Sekiz Oğuz, Dokuz Tatar kalmamış. İkinci gün, güneş doğarken savaştım. Kendi kulum ve cariyem olan halkı gök

D2. yir ayu birti, anta sançdım; yazuklug atlıg ... (teng)ri tutabirti. Kara igil bodunug yok kılmadım. Ebin, barkın, yılkısın yulmadım; kıyın aydım, turguru kotum. Kentü bodunum tidim, udu keling tidim; kodup bardım, kelmedi. Yiçe

D2. ve yer buyurduğu için orada yendim. Günahkâr adlıları.... Gök Tanrı himaye etti; bütün halkı yok etmedim. Evini, barkını, at sürülerini yağmalamadım; sadece ceza verip bıraktım. "Kendi kavmimsiniz" dedim, "bana tâbi olup gelin" dedim; bırakıp gittim. Gel mediler. Yine

D3. irtim. Burguda yetdim. Törtünç ay tokız yangıka süngüşdüm; sançdım; yılkısın, barımın, kızın, koduzın kelürtüm. Bişinç ay udu kelti. Sekiz Oğuz Tokuz Tatar kalmatı kelti. Selenge kidin Yılun Kol birdin sıngar Şıp başmga tegi çerig itdim.

D3. arkalarına düştüm Burgu'da ye tiştim. Dördüncü ayın dokuzuncu gününde sa vaştım. Galip geldim. At sürülerini, mallarını mülklerini, kızıl yak öküzlerini alıp getirdim. Be şinci ayda tâbi olup geldiler. Sekiz oğuz, Dokuz Tatar hepsi geldi. Batıda Selenge'ye doğru, gü neyde Yılun Kol'a doğru Şıp başına kadar asker ter-tip ettim.

D4. Kergün, Sakışm, Şıp başın yüre kelti.... uçı Selengeke tegi çerig itdi. Bişinç ay tokuz otuzka süngüşdüm; anta sançdım, Selengeke sıka sançdım. Ayı azı kaltı, öküşi Selenge kodı bardı. Ben Selenge keçe udu yorıdım. Süngüşde tutup on er... itim.

D4 Kergü, Sakış, Şıp başından yürüyüp geldi(ler) ..... Ucu selenge'ye kadar uzanan asker tertip ettiler. Beşinci ayın yirmi dokuzuncu günü savaştım. Orada galip geldim. Selenge'ye sıkıştırarak yendim. Pek azı kaldı, çoğu Selenge'nin aşağısına gitti. Ben Selenge'yi geçerek arkalarından yürüdüm. Savaşta tutup on er ......gönderdim.

D5. Tay Bilge Tutuk yablakm üçün, bir iki atlıg yablakın üçün kara bodunum öltüng, yitding. Yana içik, ölmeçi, yitmeçi sen tidim. yice işig küçüg birgil tidim. İki ay kudüm, kelmedi. Sekizinç ay bir yangıka sü yorıym tidim Tug taşıkır erkli D6. yelme eri kelti. Yağı (kelü)r tidi. Yagm başı yorıyu kelti. Sekizinç ay iki yangıka Açıg Altır költe Kasuy kezü süngüşdüm. Anta sançdım. Anta udu yorıdım. Ol ay biş yigirmike Keyre başı Üç Birküde Tatar birle katı tokıdım. Sıngarı bodun

D5. "Tay Bilge Tutuk'un kötülüğü yüzünden, mevki sahibi bir iki kişinin kötülüğü yüzünden, ey halkım, öldün, mahvoldun. Tekrar itaat edersen ölmeyeceksin, yok olmaycaksm" dedim. 'Yine işi gücü ver" dedim. İki ay bekledim, gelmediler. Sekizinci ayın birinci günü ordu yürüteyim dedim.Tuğ çıkaran

D6. yelme eri kelti. Yağı (kelü)r tidi. Yagm başı yorıyu kelti. Sekizinç ay iki yangıka Açıg Altır költe Kasuy kezü süngüşdüm. Anta sançdım. Anta udu yorıdım. Ol ay biş yigirmike Keyre başı Üç Birküde Tatar birle katı tokıdım. Sıngarı bodun

D6. öncü eri geldi. Sekizinci aym ikinci günü Açıg Altır gölünde Kasuy'u dolaşarak savaştım. Savaşı kazanıp düşmam kovaladım. O ayın on beşinde Keyre başında Üç Birkü'de tatarlarla müthiş bir savaş yaptım. Bir kısım halk

D7. içikdi, smgarı b(odun.... k)a kirti. Anta yana tüşdüm. Ötüken irin kışladım, yağıda boşana boşanıldım. İki oğluma yabgu şad at birtim. Tarduş Tölis bodunka birtim. Ançıp bars yılka çik tapa yorıdım. İkinti ay tört yigirmike Kemde

D7. tutsak düştü, bir kısmı... sığındı. Orada tekrar konakladım. Kışı Ötüken'de geçirdim, düşman tecavüzünden uzak kalarak rahat ettim. İki oğluma yabgu ve şad unvanlarını verdim. Onlara Tarduş ve Tölis boylarının idaresini verdim. Bunları yaptıktan sonra pars yılında (750) Çik'lere doğru yürüdüm. İkinci aym on dördünde Kem'de

D8. tokıdım. Ol y(ıl yayın içi)kdi....anta, .... başı anta, aksırak ordu örgin anta ititdim; çıt anta tokıtdım; vay anta yayladım; yaka anta yakaladım; belgümin bitiğimin anta yaratıtdım. Ançıp ol yıl küzün ilgerü yorıdım. Tatarıg aytdım. Tabışgan yıl

D8. savaştım. O yılın (yazmda tabi oldular) .... olduğu yerde ....başının bulunduğu yerde, büyük ordugâhı orada tertip ettirdim; çiti orada vurdurdum; yazı orada geçirdim; sınırı orada tesbit ettim; anıtımı, yazıtımı orada yaptırttım. Bunları yaptıktan sonra o yıl, güzün doğuya doğru yürüdüm. Tatarlara (hazırlık yapmaları için) emir gönderdim. Tavşan yılının (751)

D9. Bişinç ayk(a) teg.... ka Ötüken yış başı anta .... ingiz başı anta Iduk baş kidinte, Yabaş Tokuş beltirinte (anta) yayladım. Örgin anta ya ratıtdım; çıt anta tokıtdım; bmg yıllık, tümen künlük bitiğimin belgümin anta yası taşka

D9. beşinde ayında .... Ötüken ormanının başladığı yerde, İngiz'in baş tarafında, Iduk başının batısında,Yabaş ile Tokuş kavşağında yayladım. Ordugâhı orada yerleştirdim; çiti orada vurdurdum; binlerce yıl, on binlerce gün (ebediyen) kalacak olan yazıtımı, anıtım orada düz taşa

D10. ya ratıtdım. Tok(uz Oğuz) ..... begleri kelti. O ...... ok..... yeme yaramatm (?) yagıd (u er)miş. Örüng begig, kara bulukug Anı olurmış. Kırkız tapa er ıdmış. Siz taşıkıng, Çikig taşıgırmg timiş. Men taşıkaym timiş. Kör bod kalıda Dil. kabışalım itimiş. Öt(üken) ...... timiş ....(toku)z ya(ngı)ka sü yorıdım...... Tutuk başın Çik tapa bmğa itim. İşi yir tapa az er itim, kör tidim. Kırkız kanı Kögmen içinde

D10 yaptırttım. Dokuz Oğuz ....beğleri geldi ..... yine düşman olmuş. Asil beği, halkı Anı'da oturmuş, Kırgız'lara adam göndermiş. "Siz ayaklanın, Çik'leri de ayaklandırın" demiş; "ben de ayaklanayım" demiş; "....ormanda Dil. buluşalım" demiş; "Ötüken'i (alalım)" demiş ............. (aym) do kuzuncu günü sefere çıktım. Tutuğun emrinde Çikler üzerine bin kişilik ordu gönderdim. Müttefikinin bulunduğu yere az er gönderdim, "tâbi olun" dedim.Kırgız hanı Kögmen içinde

D12 ...... (eb) bar(kmta) ermiş. Yelmesin iş yiringeri ıdmış. Yelmesin mening er anta basmış; tıl tutmış, kanmga

D12. ... evinde barkında imiş. Öncülerini müttefikinin bulunduğu yere doğru göndermiş. Benim askerlerim öncü kuvvetlerine baskın yapmış, dil tutmuş. (Dil), "hanına

Gl. iş (inge) er kelti, Karluk işinge kelmedük tidi, (erin?)sü Karluk ta(pa) .... Kem (?) kargu.... , İrtiş (güzüg) Arkar başı tuşı anta Er Kamış altın (ya)nda sa(llap) keçtim. Bir yigirminç ay sekiz yigirmike (y)olukd(um). (Bo)lçu ügüzde Üç Karlukug

Gl. ve müttefikine askerî kuvvet geldi, diğer müttefik olan Kartuklara gelmedi" dedi. (bunun üzerine) Karluklara doğru (se-fere çıktım)... İrtiş ırmağını Arkar başı do laylarında, Er Kamış'm alt tarafından sal ile geçtim. On birinci aym on sekizinde karşılaştık. Bolçu ır mağında Üç Karluk'u

G2. anta tokıdım. Anta yana tüşdüm. Çik bodunug bmgan süre kelt(i).... başı çıtımın yayladım; yaka anta yakaladım. Çik bodunka tutuk birtim. İşbaras tarkat anta ançulad( tarkat anta anculad(ım).... (anta) ... er kelti. Kazluk költe

G2. vurdum. Orada ko nakladım. Bin kişilik birliğim de Çik kavmini sürüp geldi ......başında, çitimin bulunduğu yerde yay ladım. Sınırı orada tesbit ettim. Çik kavmine tutuk tayin ettim Işbara ve tarkanlar tayin ettim....... er geldi. Kazluk gölünde

G3.......(ta)gda körti. Yag....iltip ayu kelti. Biş yigirmike.... (Ta)ygan költetiriltim. Bidgüçi er anta ıt(ım). (Er ke)lti. Kara yotulukm keçip kelirti. Ben utru yorıd(ım).... boltı. Karluk

G3 .......dağında tâbi oldu. Düşman...... deyip geldi. On beşinde.... Taygan gö lünde toplandık. Habercileri orada gönderdim. Ha berciler geldi, Kara Yotuluk'u geçip getirdiler. Ben onlara doğru yürüdüm ....... oldu. kar hıklara

G4. (tapa) er ıdmış, .... timiş, içre ben (b)ulgaym timiş, taşdındın kabışaym timiş. Basmıl yagıdıp ebimrü bardı, anı içigirmedim. Taşdındın Üç Karluk, Üç Iduk t(uglug) Tür(k bodun) (Ö) tükende ben

G4. adam göndermiş; "ayaklanın" demiş, "içeride ben karışıklık çıkarayım" demiş, "dışarıda buluşalım" demiş. Basmıllar düşman olup evime doğru gittiler: onları tâbi kılmadım. Dışarıdan Üç karluklar, üç kutsal tuğlu Köktürk kavmi, Ötüken'de ben

G5. (baş)ı anta t(okıdım). (B) işinç ay alta otuzka süngüşdüm. Anta sançdım. İçüy k(eçip).... toguru sançdım. Anta ötrü Türgiş Karlukug tabarm alıp ebin yulıp barmış, ebime tüş(imiş)....

G5 .... orada hücum ettim. Beşinci ayın yirme altısında savaştım. Galip geldim. İçüy'ü geçip.... mızrakladım. Ondan sonra Türgiş Karluk'u, malını mülkünü alıp evini yağmalayıp gitmiş. Evime inmiş....

G6. y(agı) bol ... turup .... yirin tapa bardı. Anı ud....ogur Uygur adakm, sekizinç ay ben udu yorıdım. Ebimin Ersegünte Yula Költe kotum. Anta irtim....

G6. düşman olup....kalkıp ....yerine doğru gitti. Onları takip edip.....Uygur ayağı ile (?) sekizinci ayda ben arkalarından yürüdüm. Evimi Ersegün'de, Yula gö lünde bıraktım. Orada yetiştim....

G7. Basmılıg ko.... ay bir otuzka Karlukug.... Yogra Yarışda süsin anta sançdım. Ebi on kün öngre ürküp barmış. Anta yana yorıp tüşdüm....

G7. Basmılları.... aym yirme birinde, Kartukları....Yogra Yarış'ta or dusunu orada yendim. Evi on gün önce korkup gitmiş. Orada yine yürüyüp konakladım .....

G8. bir yigirmi (ke).... sançdım. Kentü (ilime) bodunuma kirdim. İrlünte, Talakamında yetdim. Aşnukı Tabgaçdakı Oğuz Türk t(aşık)mış, anta katılmış. Anta begler....

G8. on birinde .... yendim. Kendi (ülkeme), kavmime gir dim. İrlün'de, Talakamm'da yetiştim. Öteden beri Çin'de esir bulunan Oğuzlar, Köktürkler isyan etmiş; orada (onlara) katılmışlar. Orada beg ler.. ..

G9. mening süm üç.... (birti ?). Tug.... ar biş yüz kedimlig yadag bir iki şeşip kelti. Küngüm, kulum, bodunug tengri yir anta ayu birti, anta sançdım....

G9. benim ordum üç .... (verdi). Tuğ....beş yüz zırhlı yaya bir iki kurtulup geldi. Kendi cariyelerim ve kullarım olan halkı gök ve yer buyurduğu için orada yendim......

G10. Anta bodun içikdi.... yar.... Karluk tapa tezip kirti. Anta yana tüşüp Orkun Balıklıg belirtirinte il örginin anta örgipen ititdim. İl ebi(n) .... Gll ..... Selengeke.... bir yigiminç ay yigirmike kara buluk öngdin sokak yolı anta Çigü Tutuk ....

G10. Orada kavim tâbi oldu....... Kartuklara kaçıp sığındı. Orada tekrar konaklayıp Orkun ve Balıklı ırmaklarının kavşağında menzil kurdurdum. İl evini.... Gll...... Selenge'ye ..... on bi rinci ayın yirmisinde kara buluk (?) doğusunda, Acem yolunun bulunduğu yerde Çigil Tutuk.

Dipçe:

* Metin; Orkun ve Malov neşirleri karşılaştırılarak ve bazı küçük değişiklikler yapılarak tespit edilmiştir.

*Görsel temsilidir.

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+12
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.