Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yayınlanma Tarihi 06 Temmuz 2015 - 12:26
Son Düzenlenme Tarihi 03 Ocak 2019 - 21:52
BİR SİYASETNÂME OLARAK “KUTADGU BİLİG”

BİR SİYASETNÂME OLARAK “KUTADGU BİLİG”

Hasan Hüseyin ADALIOĞLU

Doç. Dr., Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi

Kutadgu Bilig, 11. yüzyıl Karahanlılar devri Türk-İslam kültür muhitinin ortak bir ürünü olup İslamî dönem Türk kültürünün ilk manzum siyasetnâmesidir. Kutadgu Bilig’de, kronolojik olarak kendisinden önce veya sonra yazılmış siyasetnâmelerden, gerek felsefi malumat gerekse de temsili üslup bakımından, farklı ve özgün yönler vardır. O çağda, Arapça veya Farsça yazılmış bol miktarda siyasetnâme ve pendnâme türünde eserler olmasına rağmen, bunların hemen hepsi mensur metinlerdir. Yani ona örnek olacak herhangi bir manzum eser bilinmemektedir. Belki, gerek isim gerekse mevzu bakımından Kutadgu Bilig’e benzeyen Nâsır-ı Hüsrev’in Saadetnâme’sinin örnek olma ihtimali söz konusudur (Bombaci 1953: 66). Ancak bu küçük eserin de Yusuf’a örnek teşkil etmiş olabileceği şüphelidir. Bu nedenle Kutadgu Bilig edebî olarak farklı ve özgün bir yapıttır. Kutadgu Bilig’in Allegorik yani mükâleme ve muhavere şeklinde kaleme alınmış olması da onun farklılığını göstermektedir. Çünkü İslamî literatürde Kutadgu Bilig’den önce bu üslupla yazılan bir siyasetnâmeye rastlanmamaktadır (Bombaci 1953: 67). Bu yönden farklı ve özgün yapıttır. Siyasetnâmelerin ekserisi İran-İslam coğrafyasında şekillenen Fars siyaset geleneği ile İslam prensiplerinin sentezlenmiş biçimleri olmasına karşın Kutadgu Bilig, büyük ölçüde Türk devlet ve siyaset geleneğini ihtiva etmektedir. Bu yönden de diğerlerinden farklı ve özgün bir eserdir. Kutadgu Bilig bize, binlerce yıllık Türk tarihinde, birçok coğrafya, iklim, din, kültür ve uygarlık değişikliklerine rağmen, ana çizgileri aşağı yukarı aynı kalan bir toplum ve devlet anlayışının sürdüğünü göstermektedir. İşte biz, bu ana çizgileri belli anlayışı, hükümdarlara, devlet adamlarına ve halka ahlak ve siyaset öğretmek için yazılan ve yüzyıllar boyu hükümdarların ve devlet adamlarının başucu kitapları olan siyasetnâmelerde bulmaktayız. Başta Kutadgu Bilig olmak üzere bütün siyasetnâmeler, Ortaçağ Doğu halklarının toplum ve devlet geleneklerini, zihniyetlerini ve felsefelerini bilmek bakımından olduğu kadar, siyaset sosyolojisi açısından da önemli belgelerdir.
Makalenin tamamını okumak için: Bir Siyasetnâme Olarak “Kutadgu Bilig”

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+58
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.