Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 21 Mayıs 2016 - 19:00
Son Düzenlenme Tarihi 21 Mayıs 2016 - 18:47
1864 BÜYÜK ÇERKES SÜRGÜNÜ VE SOYKIRIMI

1864 BÜYÜK ÇERKES SÜRGÜNÜ VE SOYKIRIMI

Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusya’sı arasında yapılan Kırım Savaşı sonrasında Rusya, Kafkaslar üzerindeki baskısını muazzam derecede arttırdı (Aslan, 2006, s. 3). Yapılan savaşlar ve Şeyh Şamil’in liderliğini yaptığı direniş Çerkesler açısından mağlubiyetle sonuçlanınca 1861’de Çerkes delegeleri Çar II.Alexander ile görüştüler ve sorunu diplomatik yoldan da çözmeye çalıştılar. Fakat Çar bu görüşmelerde Çerkeslere Kuban havzasına yerleşmelerini ya da Osmanlı topraklarına göç etmeleri gerektiğini söyledi (Çiçek, 2009, s. 64). Kendileri için büyük bir yıkım anlamına gelen bu karara üç sene direnebilen Kafkasya halkına son darbe olarak Grandük Mihael şu emri yayınladı:

“Bir ay içerisinde Kafkasya terk edilmediği takdirde bütün halk harp esiri olarak Rusya’nın çeşitli bölgelerine sürülecek.” (Baz ve Ceylan, 2004, s. 4). Gelinen bu noktada Rusların Kafkasya’yı Kafkasyalılardan arındırma projesi, yerli halkın
Çarlık’a yenilmesiyle 1859-1864 yılları arasında büyük bir sürgüne dönüşmüş ve bu plan uluslararası hukuk açısından ancak soykırım olarak tanımlanabilecek bir hal almıştır (Özkaya ve Taştekin, 2002, s.3). İlk bakışta bir anda başlamış gibi görünen sürgün, aslında kademeli olarak uzun bir süreci kapsamaktadır. “Kafkasya’dan yapılan ve 1862’de en yoğun halini alan asıl göç dalgası Şeyh Şamil öncülüğündeki direnişin 1859’da Ruslar’a karşı mağlubiyeti ile başladı” (Eickelman ve Piscatori, 1990, s. 132). 1859 öncesi de Rus baskısından dolayı Kafkasya halkı için durum hayli zor olmuş ve az da olsa göç edenler görülmüştür. Osmanlı arşivlerine göre 1858-1859 yıllarında Osmanlı’ya gelen Kafkasyalı sayısı yaklaşık olarak 17.000’dir (OBKG, 2012a, s. 290). Fakat durumun daha da ağırlaşması ve göç hızının olağanüstü artması 1859’dan sonraya rastlamaktadır.

Esasen Kafkasya’yı Ruslaştırma planı 1864’ten yedi yıl önce General Milyutin tarafından yapılmıştır. “Dağlıların yaşam şartlarını çekilmez hale getirip göçe zorlamak” fikri, General Baryatinskiy tarafından 1860’ta Çar Alexander’a kabul ettirilmiştir (Aslan, 2006, s. 16). Ayrıca Rusya’nın şartlarına uyarak kalacak olanlara psikolojik baskı olarak “kalacak olanlar Hristiyanlaştırılarak 25 yıl süreyle askere alınacak ve Hilafet Ordusuna karşı cepheye sürülecek” dedikodusunun halk arasında yayılması da büyük etki yapmıştır (Bice, 1991, s. 48). Uygulamaya konan bu plan neticesinde Kafkasya halkı kendi topraklarından göçe zorlanmış ve 500.000 ila 1.000.000 arası insan yurtlarından ayrılmıştır. Bazı tahminlere göre sürgün edilenlerin %25’i göç esnasında çeşitli hastalıklardan hayatını kaybetmiştir (Kaya, 2011, s. 81). Öner’e göre (2014, s. 75) 1.200.000 - 1.500.000 Çerkes göç etmiş, bunların 500.000’i ya yolda ya da
vardıkları yerlerde hastalık ve açlıktan hayatlarını kaybetmiştir. Sürgün edilenlerin sayıları kaynaklara göre farklılık arz etse de en büyük nüfusun
Anadolu’ya yerleştiği ve bugün dünyanın 40 ülkesinde Çerkes sürgünü olduğu bilinmektedir (Bolat, 2013, s. 137).

Kendi topraklarından zorla çıkarılan ve bu süreçte on binlerce insanını kaybeden Çerkesler, soykırıma uğrayan ve anavatandan ayrılmak durumunda kalan bir halkın yaşadığı travmayı yaşamış ve birçoğu Osmanlı Devleti’ne sığınmıştır. Osmanlı, Müslüman olmalarında büyük etki sahibi olduğu Çerkesleri hem dinlerinden hem de asker bir millet oluşlarından dolayı kolaylıkla benimsemiştir (Kaya, 2011, s. 80). Böylece göç edenleri Anadolu coğrafyasının çeşitli yerlerine iskan etme işine girişmiştir.

KAYNAK: 1864 ÇERKES SÜRGÜNÜ SONRASI ANADOLU’DA ÇERKES İSKANI ve OSMANLI DEVLETİ’NİN GÖÇMENLERE KARŞI POLİTİK TUTUMU,

Ahmet ÖZKİRAZ, Doç. Dr., Gaziosmanpaşa Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi,

Mehmet ÇETİN, Yüksek Lisans Öğrencisi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi Anabilim Dalı,

+1 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+11
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.