İç Asya Türk göçebelerinde tös -töz – rûh

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email

Hayvan maskeleri taşıyan «tös» ler de, ongun olarak, savaşlarda taşınırdı ve bütün Eurasia’da yaygındı. Kurt başlı «tös» hakkında araş­tırma yapan K. Trever bu «tös» ün bilhassa yaygın olduğunu göstermişdir. Yazılı kaydlara göre, kurt ongunu İç Asyada, Çinlilerin «Wu-sun» (veya «U-sun») dediği ve sarışın bir europeoid kavm olarak tas­vir ettiği boyların hükümdâr soyuna ve Kök-Türkler ile ve Uy­gurların kağan. sülâlesine atf edilmektedir. Zuev, Çinlilerin «A-shi-na» dediği Kök- kağan soyunun asıl adının «Uysun», olup bunların «Wu-sun» lardan olduğunu sanmaktadır. Nitekim Çim kaydları sarışın Kök-Türklerin «Wu-sun» lardan indiğini söylerler. «Wu-sun» lar M.Ö. 150 sıralarında sınırlarından Isık-köl’ün güneyine göç etmek zorunda kalmışlar ve efsâneye göre hükümdârın oğlunu bir dişi kurt kurtarmıştı.

Kök-Türk Kağan soyunun IV. yüzyıldan türeyiş efsânesinde de mümâsil bir menkıbe olduğunu göreceğiz. Muhtelif araştırıcılar «Wu-sun» ların Türklerden olduğu ve bilhassa Kırgızlara yakın bulundukları nazariyesini ileri sürmüşlerdir. Trever’in araştırmasına göre, Kök-Türklerin kurt başlı bayrağına (lev. XXXVIII, LVII, LVIII a) benzer şekilde, bir kurt başı ve kuyruğundan ibâret bir alâmet, M. II. yüzyılda, Dakia’lılar ve Teuton ır­kından Markomann’lar tarafından kullanılmakda idi. Danemarka’daki Kelt’lerin de benzer alâmetleri olduğu, onlara atfedilen bir eserdeki tasvirlerde görülür B. Bu husûs Kelt ırkının İç Asyaya da yayılması hakkındaki Gumilev’in görüşlerini destekler. Trever’in araştırmalarına göre Parth’ların da böyle bir bayrağı olup, bu bayrak bir yılan şekli tasvir ediyordu. Parth bayrağını I. yüzyılda Flavius Arrianus tarif etmişdi : bir direğe asılmış bulunan ongunun keçeden vücûdu torba şeklinde idi. Rüz­gâr ongunu şişirince; ongun harekette gibi görünüyordu. Torbanın için­den rüzgârın iniltileri de duyulup, ongun canlı imiş gibi bir hâl alırdı.

Hunlara atfedilen, fakat Kagnılı boyların Kuzeyli kollarının illerinden olan, Orkun vâdisi bölgesindeki Noyn-ula mezarında da böyle bir hayvan şeklinde torba çıkmıştır (lev. XVIII c ) . Türlü renkte keçelerin birbirine dikilmesinden vücûda gelen torba, yine aynı mezarda bulunan tahtadan kurt başı ile birlikde bir direğe takılınca, Türklerin «böri» (kurt) ongunu vücûd bulmuş oluyordu (lev. X XX V III). Bu «tös» Kagnılı. boylara âid olabilir, çünki onlara mensûb Uygurların devrinden resimle­rinde böyle «tös» tasvirleri vardır (lev. X X X V III/b ). Fakat Doğu Hunlarına da atfedilebilir. Çin kaynakları Doğu Hunlarını ve Doğu Türkle­rini aynı millet sayarlar. Ancak Kagnılı türeyiş destanında «böri» menkibesi Hun devrinin sonunda yer alır. Kagnılı boyların efsânevî ceddi,Doğu Hun hükümdârının kızı ile, bir erkek «böri» den doğmuş sayılıyor­du. Demekki türeyiş efsânesi belki Kagnılı boyların Hunlar ile karışma­sına işâret etmektedir.

Kaynakça
Makale yazarı :
Emel Esin
Bibliyografya :
Kaynak :

İslamiyetten önceki Türk kültür Tarihi ve İslama giriş (Türk kültürü el kitibı, II, cild l/b’den ayrı basım, Edebiyat Fakültesi Matbaası İstanbul 1978, S. 18-19

Bu makale, yazının sonuna doğru “Kaynakça” ismiyle yer alan kısımda belirtilen yerden alınmıştır. Türkçe Tarih, toplumda farkındalık ve tarih bilinci oluşturmak amacıyla, tarih ve dil ile ilgili bilimsel araştırmaları derleyerek, herkesin kolayca olaşabilmesi için çalışmaktadır. Eğer bu makalenin yazarı veya sahibiyseniz ve kaldırılmasını istiyorsanız, lütfen bizimle iletişime geçin; içeriğinizi derhal kaldıracağız. Anlayışınız ve işbirliğiniz için önceden teşekkür ederiz.

Bu içeriği paylaş
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on reddit
Share on email
Takip et
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
Benzer içerikler

Kimmer İstilası

Asarhaddon zamanında Anadolu tarihi için çok mühim olan yeni bir hadise ile karşılaşıyoruz: Kimmer istilası.

Bizim dinimiz…

Düşmanlarımız, bizi dinin tesiri altında kalmış olmakla itham ediyor, duraklama ve çökmemizi buna bağlıyorlar; bu

Türkçe Tarih'e hoşgeldiniz

Hesabınıza giriş yapın

Daha Fazla Oku