16. Yüzyıl

16.üzyıl başları Kaşgar’da Hocalar’ın ortaya çıkışı ve daha sonra Ak-Dağlık ve Kara-Dağlık olmak üzere ikiye bölünmesi (16. yüzyıl başları).

1500 Navarin, Modon, Koron alındı (Osmanlı).

1500 Muhammed Şeybâni Han (1451-1510) idaresindeki Özbekler, Semerkant’ı ele geçirdiler ve bu suretle Maveraünnehir’in yönetimini Timurlular’dan devraldılar.

[![TürkçeTarih_TurkTarihininKısaKronolojisi_22]()]()

1501 “Muhakemet-ül Lügateyn” adlı eserin yazarı Ali Şir Nevaî (d.1441 Herat – ö.1501) öldü.

1501- 1511 Babür ve Özbekler, Semerkant’ın kontrolü için mütemadiyen savaştılar.

1502 Venedikle Sulh yapıldı (Osmanlı).

1502 Altınordu Hanlığı’nın, Kırım Tatar Hanlığı hanının eline geçmesiyle nihâî çöküşü.

1502-1518 Kazan hanı, Muhammed-Emin (ikinci defa)’in saltanatı.

1502- 1723/1736 İran’da Safevî Hanedanlığı dönemi: Safevî hanedanı Şah I. İsmail (1501-1524) tarafından kurulmuştur. Hanedanın diğer önemli bir üyesi I. Abbas (1588-1629) idi.

1504 Babür, Kâbil’de kendi Devleti’ni kurdu.

1505 Bayezid Külliyesi açıldı (Osmanlı).

1506 Özbekler, Buhara’yı ele geçirdi.

1507 Özbekler, Herat’ı ele geçirdi ve Timur Hanedanlığı sona erdi.

1508 Şah İsmail Bağdad’ı ele geçirdi, Özbekler’i yendi.

1509 İstanbul’da Küçük Kıyamet adı verilen zelzele oldu (Osmanlı).

1509- 1532 Astrahan hanı, Hüseyin (bin Canibek bin Mabmud Han)’in saltanatı.

1510 Muhammed Şeybânî Han, Safevî hükümdarı Şah İsmail’le yaptığı Merv Savaşı’nda öldürüldü. Bu gelişme Maveraünnehir’de başkenti Semerkant olan Şeybânî Hânedanlığı’nın kurulması ile neticelendi. Ancak siyâsî güç gittikçe Buhârâ’ya kaydı.

1510- 1920 Hîve Hanlığı: Hazar Deniziyle Aral Gölü Güneyinde kurulmuş, merkezi Hîve/Harezmdir. Ruslar tarafından işgal ve ardından da zoraki himaye altına alınmıştır.

1511 Şahkulu Baba İsyanı gerçekleşti (Osmanlı).

Nisan 1512 II. Bayezıd tahtan çekildi I. Selim tahta çıktı (24 Nisan 1512 Osmanlı).

Mayıs 1512 II. Bayezit vefat etti (26 Mayıs 1512 Osmanlı).

1512-1520 I. Selim (Yavuz)’in saltanatı (Osmanlı).

1514 Çaldıran Zaferi: Yavuz S. Selim (1512-1520) ile Şah İsmail arasında yapılan Çaldıran Savaşı (1514) neticesi, kısa bir süre için de olsa Tebriz Osmanlı Devleti’nin eline geçmiş ve ilk defa Osmanlı ve Azerbaycan Türkleri birleşmiştir.

1514- 1533 Doğu Çağatay Hanı Seyid’in saltanatı ve başkenti, İli’den Kaşgar’a nakletmesi.

1514 Şah İsmail’e karşı Çaldıran zaferi (Osmanlı).

1515- 1523 Kırım hanı, I. Mehmedgerey (Uluğ)’in saltanatı.

1516 Osmanlılar Filistin’i fethetti.

Ağustos 1516 Memluklülerle Mercidabık Savaşı yapıldı. I. Selim’in ordusu, Memlûk ordusunu yendi (24 Ağustos 1516).

1516 Ridaniye zaferi: Suriye, Mısır ve Arabistan’ın fethi (Osmanlı).

1517 Piri Reis Mısır’da Sultan Selim’e ilk dünya haritasını sundu (Osmanlı).

1517 Osmanlı hakanı Yavuz Sultan Selim’in 17 Ocakta Kahire’ye girmesi. Tomambay’ın 13 Nisan’da öldürülmesi. Yavuz’un hutbede halife ilan edilmesi, Kutsal Emanetleri teslim alması.

1519 Anadolu’da Celali isyanları başladı (Osmanlı).

1519 Barbaros Hayrettin’in yönetiminki Cezayir’in Osmanlı Devleti’ne bağlanması.

1519- 1521 Kazan hanı, Şah Ali (Şeh Ali?, birinci defa)’nin saltanatı.

Eylül 1520 Yavuz Sultan Selim vefat etti (22 Eylül 1520 Osmanlı).

Eylül 1520 Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktı (30 Eylül 1520 Osmanlı).

1520 Hattat Şeyh Hamdullah vefat etti (Osmanlı).

1520- 1566 I. Süleyman (Kanuni)’ın saltanatı (Osmanlı).

1521 Belgrad fethedildi (Osmanlı).

1521 Piri Reis Kitab-ı Bahriye adlı eseri hazırlamaya başladı (Osmanlı).

1521- 1524 Kazan hanı, Sahibgerey (Kırım sülalesinden)’in saltanatı.

1522 Babür, Kandahar’ı ele geçirdi.

Aralık 1522 Kanuni Sultan Süleyman, Rodos’un teslimini istedi (13 Aralık 1522 Osmanlı). Rodos adası Osmanlı Devlet’ine katıldı.

1523 Kırım hanı, I. Gazigerey’in saltanatı.

1523- 1532 Kırım hanı, I. Saadetgerey’in saltanatı.

1524 Mısır’da Hain Ahmet Paşa isyan etti (Osmanlı).

1524- 1531 Kazan hanı, Safagerey (birinci defa)’in saltanatı.

1525 İlk Fransız elçisi İstanbul’a geldi.

1525 Şeyhülislam Zenbilli Ali Efendi vefat etti (Osmanlı).

1525 Mohaç muharebesi ve Macaristan’ın fethi (Osmanlı).

Kasım 1526 Kanuni, Avusturya seferine çıktı (27 Kasım 1526 Osmanlı).

1526-1530 Hindistan’da Babürlüler Devleti’nin kurucusu, Zahirüddîn Muhammed Babür Şah’ın saltanatı.

1526-1858 Hindistan Türk-Moğol Babür İmparatorluğu: Panipat muharebesi, Bâbur’un Delhi sultanlığını ele geçirip Gurkânlı (Bâbürlü) hanedanını kurması. İngilizler tarafından yıkılmıştır.

1526 Bosna’nın fethi tamamlandı (Osmanlı).

1527 Piri Reis Kanuni’ye ikinci dünya haritasını sundu (Osmanlı).

1528 Budin’in fethi ve I. Viyana kuşatması.

Eylül 1529 I. Süleyman (Kanuni) Budapeşte’yi fethetti (8 Eylül 1529 Osmanlı).

1530- 1556 Hindistan’da Hümayun (Nasirüddin Muhammed) saltanatı.

1531- 1533 Kazan hanı, Can-Ali’nin saltanatı.

1532 Astrahan hanı, Ak Kübek (bin Murtaza bin Amed)’in saltanatı.

1532 Kırım hanı, I. İslamgerey’in saltanatı.

1530- 1551 Kırım hanı, I. Sahibgerey’in saltanatı.

1533 Barbaros Hayrettin Paşa Omanlı Devleti’ne katıldı ve Cezayir beylerbeyi oldu.

1531- 1537 Astrahan hanı, Abdurrahman (bin Adülkerim)’ın saltanatı.

1533-1546 Kazan hanı, Safagerey (ikinci defa)’in saltanatı.

1534 Bağdat’ın fethi (Osmanlı).

1534 Tebriz’e ikinci defa girildi (Osmanlı).

1534 Şeyhülislam İbn-i Kemal vefat etti (Osmanlı).

1535 Osmanlı ile Fransa arasında kapitülasyon antlaşması yapıldı.

1537-1539 Astrahan hanı, Derviş Ali (bin Şeyh Hayder bin Şeyh Ahmed)’nin saltanatı.

1538 Hadım Süleyman Paşa Hint seferine çıktı (Osmanlı).

Eylül 1538 Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa, Cenevizli Amiral Andrea Doria komutasındaki Haçlı (Alman, Portekiz, İspanya, Avusturya, Ceneviz) donanmasına karşı ‘Preveze deniz zaferini’ kazandı. Amiral Andrea Doria, Yunanistan’ın batısındaki Preveze’de yapılan şiddetli çarpışmalar sonrasında yenilerek kaçtı. Osmanlı donanması ise, Haçlı donanmasından 29 gemiyi ele geçirdi (27 Eylül 1538).

1539-1554 Astrahan hanı, Yamğurca (bin Berdibek bin Murtaza)’nın saltanatı.

1540 Venediklere verilmiş olan ticari ayrıcalık kaldırıldı (Osmanlı).

1541 Budin Osmanlı’ya bağlanarak Beylerbeylik oldu.

1543 Estergon ve Belgrad fethedildi (Osmanlı).

1546- 1548 Kazan hanı, Şah-A1i (ikinci defa)’nin saltanatı.

1547 San’a fethedildi (Osmanlı).

1547- 1598 Rusya’da Rurik Hanedanı dönemi.

1584 Korkunç İvan IV. yönetime geldi. Çar unvanını kullanmaya başladı ve Kazan Astrahan ve Nogay hanlıklarını ele geçirdi. Onun hükümdarlığı zamanında Sibirya topraklarının büyük kısmı Rus Çarlığı’nın eline geçti.

1548 İkinci İran seferi düzenlendi (Osmanlı).

1547- 1549 Kazan hanı, Safagerey (üçünçü defa)’in saltanatı.

Temmuz 1549 Barboros Hayrettin Paşa vefat etti (4 Temmuz 1549).

1548- 1551 Kazan hanı, Ütemişgerey’in saltanatı.

1550 Süleymaniye Külliyesi inşa edildi (Osmanlı).

1550 Altan Han’ın Çin’i işgali.

1551 Trablusgarp fethedildi (Osmanlı).

1551-1552 Kazan hanı, Şah-Ali (üçüncü defa)’nin saltanatı.

1551-1577 Kırım hanı, I. Devletgerey (Taht algan)’in saltanatı.

1552 Kazan hanı, Muhammed Yâdigar (Astrahan sülâıesinden)’ın saltanatı.

1552 IV. İvan (Korkunç İvan, 1533-1584), Kazan şehrini kuşatttı ve ele geçirerek katliam yaptı. Kazan Hanlığı Rusların eline geçti, Kazan Türkleri bundan böyle istiklallerini kaybettiler.

1553 Kanunî’nin İran Seferi: Osmanlı-İran/Sünnî-Şiî mücâdelesi Kânûnî S. Süleyman (1520- 1566)’ın 1553’deki İran seferi ile devam etmiş, Tebriz bir kez daha Osmanlı’nın eline geçmiş, fakat bir kaç yıl sonra Osmanlı tekrar bölgeden geri çekilmiştir.

1553 Turgut Reis Akdeniz seferine çıktı (Osmanlı).

1554-1556 Astrahan hanı, Derviş Ali (ikinci defa)’nin saltanatı.

1555 Osmanlı-Safevî Barışı. Osmanlı-İran arasında Amasya Anlaşması imzalandı.

1556 Ünlü Türk şairi Fuzûli (Mehmed B. Süleyman, 1480-1556) öldü. Kerbelâ’da doğdu, 1556’da Kerbelâ’da öldü. Şiirde “Fuzûlî” adını, kendi şiirlerinin başkalarınınkilerle, başkalarının şiirlerinin de kendisininkilerle karşılaştırılması için aldığını, böyle bir takma adı kimsenin beğenmeyeceğini düşündüğünden kullandığını, Farsça Divan’ının girişinde açıklar.

1556 IV. İvan, İdil/Volga havzasındaki Astrahan Hanlığı’nı ele geçirdi/yıktı.

1556-1600 Sibir Hanlığı: Uralların doğusunda kurulmuştur.

1556- 1605 Hindistan’da Akbar (Celaleddin Muhammed) saltanatı.

1557 Fas fethedildi (Osmanlı).

1557 Süleymaniye Külliyesi açıldı.

Haziran 1557 Süleymaniye Camii ibadete açıldı (7 Haziran 1557).

1556- 1598 Buhara’da son ve en büyük Şeybânî hükümdarı II. Abdullah Han (1533-1598)’ın saltanatı.

Kasım 1558 İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth tahta çıktı (17 Kasım 1558).

1560 Cerbe Adası alındı (Osmanlı).

Eylül 1561 Şehzade Bayezıt idam edildi (25 Eylül 1561 Osmanlı).

1562 Kaptan-ı Derya Seydi Ali Reis’in ölümü (Osmanlı).

1563 Ünlü denizci Seydi Ali Reis vefat etti (Osmanlı).

1563- 98 Sibir Hanlığı’nda, son Şeybânî hükümdarı Küçüm Han’ın saltanatı).

1565 Ekber Şah’ın Gurkânlı (Bâbürlü) egemenliğini Dekkan’a yayması.

1565 Sokollu Mehmet Paşa’nın 14 yıl sürecek veziriâzamlığının başlaması (Osmanlı).

1566 Kanuni Sultan Süleyman Zigetvar seferine çıktı. Bu seferde vefat etti. II. Selim tahta çıktı. Eylül l566-1574 II. Selim (Sarı)’in saltanatı (24 Eylül 1566-1574 Osmanlı).

1570 Cungarya ve Moğolistan’da Moğol Oyratlar’ın yükselişi.

1571 Kırım Tatarları, Moskova’yı yağmaladı.

1571 İnebahtı Deniz Savaşı (Lepanto)’nda Osmanlı donanmasının yenilmesi.

Ağustos 1571 Kıbrıs Osmanlılar tarafından fethedildi (1 Ağustos 1571).

1572 Felemenk’te İspanyollar’a karşı ayaklanma.

1574 Tunus fethedildi (Osmanlı).

1574 Edirne’de Selimiye Camii inşaatının bitmesi (Osmanlı).

1574 Şeyhülislam Ebussuud Efendi’nin ölümü (Osmanlı).

Aralık 1574 Sultan II. Selim vefat etti (3 Aralık 1574 Osmanlı).

Aralık 1574-1595 III. Murat tahta çıktı (21 Aralık 1574-1595 Osmanlı).

1575 Mimar Sinan II. Selim için Edirne’de Selimiye Camii’ni inşa etti.

1577-1583 Kırım hanı, II. Mehmedgerey (Semiz)’in saltanatı.

1578 Osmanlı ve İran Savaşları başladı.

1578 El-Kasr el-Kebir muharebesiyle Fas’ın, Kuzeybatı Afrika’da Portekiz egemenliğine son vermesi.

Eylül 1579 Sokollu Mehmet Paşa hançerlenerek öldürüldü (30 Eylül 1579 Osmanlı).

Ocak 1580 İstanbul Rasathanesi yıktırıldı (22 Ocak 1580).

1583- 1588 Kırım hanı, II. İslamgerey (Derviş)’in saltanatı.

1584 Osmanlı ekonomisinde ilk büyük devalüasyon (tağşiş).

1584 Phra Naray’ın bağımsız Tayland’ı kurması.

16.yüzyıl sonları Kazak İmparatorluğu üç orduya/cüze bölündü: doğuda Büyük Orda/Ulu Cüz, merkezdeki topraklarda Orta Orda/Orta Cüz ve batıda Küçük Orda/Küçük Cüz (16. yüzyıl sonları).

1584 Rus Kozak lideri Yermak, Tobol Irmağı Savaşı’nda Küçüm Han’ı yendi.

1587-1629 İran’da I. Şah Abbas’ın Saltanatı.

1588 Osmanlı coğrafyasını yaptığı eserlerle süsleyen ve tarihe damgasını vuran cihan mimarı Mimar Sinan 17 Temmuz 1588’de İstanbul’da öldü.

1588 Kırım hanı, II. Gazigerey (Bora)’in saltanatı.

1590-1650 Celâlî isyanlarının en yoğun dönemi.

1591 Tondibi muharebesi: Faslılar’ın Songay krallığını yıkması.

1594 Kırım hanı, Fetihgerey’in saltanatı.

1594- 1608 Kırım hanı, II. Gazigerey (İkinci defa)’in saltanatı.

1595- 1603 III. Mehmet’in saltanatı (Osmanlı).

1598 Şah I. Abbas’ın Isfahan’da imparatorluk başkentini kurması.

1598/1599 Astrahanlı Hanedânı, evlilik vasıtasıyla Şeybânî Hanedânlığı ile bağ kurdu. Buhara Hanlığı’ndaki bu asıl güçleri ile de Maveraünnehir’de otoritenin mirasçısı oldular.

1599- 1868-1920 Buhara Hanlığı: Buhâra merkezli olarak Maveraünnehir coğrafyasında kurulmuş olan hanlık, Ruslar tarafından işgal ve ardından da zoraki himaye altına alınmıştır.