Yükleniyor...

Yazı Hakkında

Yazı Kategorileri
Yayınlanma Tarihi 08 Temmuz 2018 - 20:31
Son Düzenlenme Tarihi 08 Temmuz 2018 - 20:31

GAGAUZLAR (HIRİSTİYAN TÜRKLER) - ATANAS MANOV

Her kitabın olduğu gibi, bu kitabın da ilginç bir öyküsü var. Özetle, şöyle: Ankara 'da çıkan "Ulus" gazetesi köşe yazarı, "Varlık" dergisi sahibi Yaşar Nabi Nayır, 1936 yılında, Balkan ülkelerine yaptığı uzun bir gezinin notlarını, Ulus basımevinde bastırdığı "Balkanlar ve Türklük" adlı bir kitapta toplamıştı. Balkanlarda yaşayan müslüman Türk topluluklarından başka, özellikle Romanya'nın o sırada bu ülkeye bağlı Basarabya bölgesinde yüzyıllardan beri oturan büyük bir hristiyan Gagauz Türk topluluğu da vardır. Nayır, belki de ilk kez onlar üzerine de bize ciddi, güvenilir, gözlemlere dayanan bilgiler veriyordu. İki yıl sonra (1938), Varna'da Gagauzların kökenini, töre ve törenlerini anlatan Bulgarca bir kitap yayımlandı. Bunun yazarı, Gagauz asıllı olup sonradan Bulgarlaşmış, Varna Bulgar Lisesinde tarih öğretmenliği yapan Atanas İvanov Manov idi. Bu önemli yapıt, Gagauzları tarih, dil, halk edebiyatı, halkbilim, etnografya ve kültür yönlerinden tanıtır, onların özbeöz Türk olduklarını -çürütülemez tanıtlar ve kanıtlarla- ispatlar. Gagauz Ortodoks Kilisesi Başpapazı müteveffa Mihail Çakır'ın 1934 yılında Kişinev'de basılmış olan "Basarabyalı Gagauzların istoriyası" (tarihi) adlı kitabından sonra, bu kitap, Gagauz Türklerini özümlemek (asimile etmek) isteyen Rum, Rus, Bulgar ve Romen bilginleri ve politikacılarının yüzyıllardan beri sürüp gelen bu çabalarının boşa çıktığını göstermektedir. İşte, o dönemde Bükreş Büyükelçimiz ( ) olan rahmetli Hamdullah Suphi Tanrıöver, bu kitaptan bir nüsha elde edip Ankara'da Nayır 'a gönderir. Bunun Bulgarca bilen biri tarafından Türkçeye çevrilip ilkin "Varlık" dergisinde tefrika edilmesini, daha sonra kitap olarak 500 nüsha basılmasını rica eder. Kitabın bütün masraflarını kendisinin karşılayacağını da sözlerine ekler. Bu gelişme üzerine, Nayır bana başvurdu. Bense o yıllarda Ankara'da Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat bölümü öğrencisiydim. Ama yıllardan beri "Varlık"ta yazılar yazıyor, Bulgar edebiyatından çeviriler yapıyordum, yani Nayır'ın Ankara'da Bulgarca bilen benden başka bir tanıdığı yoktu. O yüzden, kısmet bize düştü. Kitabın çevrilip "Varlık" dergisinde tefrikası, tam 10 ay sürdü (Temmuz 1939-Nisan 1940, sayı ). Türkçe kitabın basılmasında ilginç bir yöntem uygulandı: Dergide basılan sayfaları oluşturan harfler (o zamanlar tek tek dizilirdi) dağıtılmayarak 16 sayfa olması bekleniyor, böylece formalar tek tek basılıyordu. Onun için, bu kitabı oluşturan 8 forma, ancak iki yılda basılabildi: iç kapakta basım yılı 1939, dış kapakta 1940 olarak görülmektedir. Varlık yayınlarının ilk kitabı olduğu için, üzerinde sayı kaydı yoktur. Tanrıöver, dediği gibi, kitabın bütün nüshalarını satın alıp -Gagauz Türklerini tanıtmak amacıyla- başkentteki resmi makamlara ve şahıslara bedava dağıtmıştır. O, Gagauzları Romanya'dan Türkiye'ye göç ettirip Doğu Trakya'ya yerleştirmek istiyordu. Aslında Gagauzların küçük bir bölümü Trakya'da yaşamış ve yaşıyordu. Tanrıöver, bu iş için Romanya hükümetinin iznini aldığı gibi, dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'yü de ikna etmişti. Ancak, Il. Dünya Savaşının başlamasıyla bu proje suya düşmüştür. Bilindiği üzere, savaş yıllarında Ruslar Romanya'yı istila ve işgal etmişler, savaş sonrasında da Basarabya'yı zorla Romanya'dan koparıp Sovyetler Birliğine bağlı bir Moldavya haline getirmişler, Dobruca'nın güney bölümünü de Bulgaristan'a vermişlerdir. Böylece, daha gün yüzüne çıktığı an kitabın mevcudu tükenmiş bulunuyordu. Nayır, bana ancak birkaç nüsha vermişti. Daha sonraları pek çok aranan bu kitap, "Gagauzlar üzerine Türkçede ve Türkiye' de en kapsamlı yapıt" sayılır oldu. Ankara ve İstanbul'daki korsan yayıncılar ve sahaflarca -haberim ve iznim olmadan- yaptırılan fotokopileri milyonlarca liradan alıcı bulabiliyordu; hatta, 8 Haziran 1997 tarihinde Ankara'da yapılan bir kitap müzayedesinde en az 3 milyon lira taban fiyatı üzerinden açık artırmaya bile çıkarılmıştır. Avrupalı ve Amerikalı bilim adamlarınca ısrarla aranmakta olan bu önemli kaynak-kitabın Türk Tarih Kurumu'nca yeniden basılması, çok yerinde bir karar olmuştur. Bundan tam 60 yıl önce Türkçeye çevrilen kitabın dil ve üslubu, bugün için epey eskimiş bulunuyordu. O yüzden, sadeleştirmeye gidilmiştir.

Yayınevi: TÜRK TARİH KURUMU

Sayfa Sayısı: 244

Türkçe Tarih İncelemesi: Türk tarihinin kıymetli bir bölümünü oluşturan Gagauzlar ve diğer Hıristiyan Türkler, kasıtlı bir ihmale maruz kalmışlardır. Tüm dünya Türklerinin, dinleri ne olursa olsun, kıymetli bir tarih hazinesinin etrafında birleşmesi adına Gagauz tarih ve kültürünün öğrenilip öğretilmesi büyük önem arz etmektedir. Atanas Manov tarafından hazırlanmış olan bu çalışma bilimsel açıdan konusunda en kapsamlı ve sağlam kaynaktır. Gagauz Türkleri'ni yakından tanımak isteyen tüm okurlarımıza tavsiye ederiz.

+2 Beğeni ziyaretçilerin beğenme sayısı

Tüm Zamanlar

Tüm zamanlar görüntülenme
+17
İstatistikler 2019 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır.