Uygurca 49. Ders

0
166

Qiriq toqquzinçi (49-) Ders – Tekrar

Aşağıdaki sözleri öğrenelim:

tetil: tatil

énik: net, açık, aşikar, anık

tuğqan: akraba (doğ-an)

tünügün: dün (dün ü gün)

ağrimaq: hastalanmak (ağrımak)

ağriq: hasta (ağrı, ağrık)

qarimaq (qara-): bakmak; ilgilenmek

evetmek: yollamak

poçta: posta

poçtixana: postahane

çoqum: kesinlikle, muhakkak

dava: tedavi, çare (devâ)

davalaş: tedavi, tedavi etme (devâlayış)

davalimaq: tedavi etmek (devâlamak)

tölimek (töle-): ödemek

naçar: kötü

aptobus: otobüs

ayrupilan: uçak

arqiliq: aracılığıyla, vasıtasıyla (arka-lı)

mezgil: süre

doxtur: doktor

doxturxana: hastahane (doktorhane)

sorimaq (sora-): sormak

rast: doğru

békitmek: kapamak, yerleştirmek

testiq: tasdik, onay

köz qarişi: görüş, fikir (göz karayışı, karamak: bakmak)

qoşmaq: eklemek, katmak

qoşulmaq: katılmak

es: hatır, akıl

eslimek (esle-): hatırlamak

Sanırım, galiba anlamlarını veren -ğu deymen ifadesini öğrenelim:

barğu deymen: var herhâlde, var sanırım

yokqu deymen: yok herhâlde

kélidiğu deymen: gelir hêrhalde (kélidu-ğu deymen)

Uygurcada -meli-malı eki yoktur. Onun yerine kérek (gerek), lazim, zörür (zaruri) gibi yardımcı sözler kullanılır.

kélişim kérek: gelmeliyim (gelmem gerek)

kélmeslikim kérek: gelmemeliyim (gelmezliğim gerek)

qilişiñ zörür: yapmalısın, yapman lazım

barmasliqim lazim: gitmemeliyim (gitmemem lazım)

Uygurcada yeterlilik halinin -(y)eley-(y)alay ile ve olumsuzun -(y)elmey-(y)almay ekleri ile yapıldığını gördük. Ancak bunun yerine -(y)işim mümkün, -meslikim-masliqim mümkün yapısı da kullanılmaktadır. İkisi arasında bağlam farkı vardır. -(y)AlAy eki daha çok bir işi yapma kabiliyeti için kullanılırken, -(i)şim mümkün ifadesi daha çok ihtimal bildirirken kullanılır.

bérişim mümkün: gidebilirim (belki giderim, gitme ihtimalim var)

béreleymen: gidebilirim (gidecek gücüm var)

Dinleme: Şiirini okuduğumuz İz romanının birinci kısmını dinleyelim.

Avatar

Leave a reply