TÜRK DÜNYASININ BİLGESİ, “ALÎ ŞİR NEVÂΔ

0
126

Hüseyin ÖZCAN

Yrd.Doç.Dr.,Fatih Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi,Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ,Öğretim Üyesi.

Türk Dünyasının en önemli ortak şahsiyetlerinden olan Ali Şir Nevâî, Türk
dilinin ve edebiyatının gelişmesinde önemli katkıları olmuş büyük bir ediptir.
Ölümünün 500. yılında bütün Türk Dünyasında anılan Ali Şir Nevâi bütün Türk
Dünyası şair ve yazarlarını etkilemiştir. Bu çalışmada Nevâî’nin Türk diline
hizmetleri ve edebi şahsiyeti üzerinde durulacaktır.

Çağatay Dili ve Edebiyatı, Çağatay Dönemi söyleyişlerinde geçen “Çağatay”
sözcüğü Cengiz Han’ın ikinci oğlu Çağatay’ın ismine nispetle kullanılmaktadır.
Önceleri bu sözcük Çağatay Han’ın soyuna ve onun kurduğu devlete verilirken
sonraları Mâveraünnehir’deki bütün Türkler için kullanılmış, “Timurlular zamanında inkişaf eden edebî Türkçe ile bu lehçede meydana getirilen Orta Asya Türk edebiyatına bu isim verilmiştir.”
Fuat Köprülü Çağatay sözcüğü ile “geniş anlamda Moğol istilasından sonra
Cengiz’in çocukları tarafından kurulan Çağatay, İlhanlı, Altınordu devletlerinin
medeni merkezlerinde XIII-XV. Yüzyıllarda inkişaf eden ve Timurlular devrinde
zengin bir edebiyat yaratan Orta Asya edebi lehçesi“nin kastedildiğini ifade ederek bu lehçenin temelini XI. yüzyıla kadar götürür.
Ali Şir Nevâî, Çağatay edebiyatının da önemli ismidir. Soyca bir Uygur
ailesinden gelen Nevâî, 17 Ramazan 844 (9 Şubat 1441) tarihinde Herat’ta doğdu.. Babası Gıyasettin Kiçkine Bahadır (Kiçkine Bahşı) Timur’un torunlarının hizmetinde bulunmuş, sonra Ebu’l-Kasım, Bâbûr Şah’ın sarayında da önemli bir mevki sahibi olmuştu. Nevâî ile sonraları döneminin sultanı olacak olan Hüseyin Baykara birlikte büyümüş ve okumuşlardır. Herat sarayında mühürdarlık görevinde bulunan Nevâî, Emîr ünvanı almıştır. Ölümünden hemen önce şehirden ayrılan hükümdar Hüseyin Baykara onu yerine vekil bırakmıştır. 3 ocak 1501’de Herat şehrinde vefat etmiştir.

Devamını okumak için: TÜRK DÜNYASININ BİLGESİ ALİ ŞİR NEVÂÎ

Avatar

Leave a reply