Nevzat ÖZKAN, Prof. Dr. Erciyes Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi.

XIII. yüzyıldan itibaren Kıpçak esaslı bir edebî dilin kullanılmaya başlandığı Kırım, XV. yüzyılda Osmanlı sahasına dahil olmuştur. Kırım Tatar Türklerinin Altınordu döneminde yerleştiği Polonya ve Litvanya’da, Osmanlı Türklerinin bu ülkeye ulaşması sonrasında, Tatar varlığı azalmaya başlamıştır. Daha sonraki
dönemlerde ise Kırım Türkçesi ve kültürü giderek etkisini yitirmiş ve bugün artık en alt düzeylere inmiş durumdadır.

1771 yılında baş gösteren Rus işgalinin ardından başlayan Kırım Tatar Türklerinin göç hareketleri, önce Balkan coğrafyasında yönelmiş, ancak buraların da elden çıkmasıyla büyük ölçüde Anadolu’ya yoğunlaşmıştır. Kırım Tatar Türk kültürü ve Türkçesi Bulgaristan’da fazla tutunamamış, ancak Romanya ve Türkiye üzerinde derin izler bırakmıştır. XIX. yüzyılda baş gösteren Tüm Türkçülük ve Türkçecilik hareketleri Kırım’da büyük ilgi görmüş, Tercüman gazetesi bu fikirlerin tüm dünyadaki en önemli yayın organı olmuş, yine Gaspıralı ismail’in geliştirdiği Usûl-i Cedit okulları tüm Türk dünyasında modern eğitimin ve Türkçe okuma yazma kültürünün öncüsü olmuştur.

1944 sürgünü Kırım Tatar Türklerinin bir kez daha ana yurtlarından kopmalarına sebep olmuş, başta Özbekistan olmak üzere bütün Sovyet coğrafyasına dağılmalarıyla sonuçlanmıştır. 1990’da Sovyet sisteminin çözülmesiyle birlikte diasporadaki Kırımlılar da dahil olmak üzere bütün Kırım Tatar Türklerinin gözleri yeniden Kırım’a çevrilmiştir. Bugün itibariyle Kırım Tatar Türkçesi Kırım’da yeniden doğuş mücadelesi vermektedir. Kırım Tatar Türklerinin en yoğun bulunduğu Türkiye’de Kırım Tatar Türkleri ve Türkçesi Türkiye Türkleri ve Türkçesiyle bütünleşmiş görünmektedir. Ancak güçlü ve diri bir Kırımlılık
anlayışı hâlen devam etmektedir. Türkiye’de yaşayan Kırım Tatar Türkleri arasında Kırım’da ve Türkiye başta olmak üzere diasporada yaşayan bütün Kırımlıların her türlü sorunlarını ele alan etkin bir sivil toplum kültürü gelişmiştir.

TAMAMINI OKUMAK İÇİN: KIRIM TATAR TÜRKÇESiNiN YAYILMA ALANLARI.pdf

Avatar

Leave a reply