JOHANN DE PLANO CARPINI’NiN MOĞOLİSTAN SEYAHATNAMESİ

0
292

Yrd. Doç. Dr. ERGİN AYAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ordu Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü Öğretim Üyesi

Büyük Moğol istilası sırasında, Müslüman doğu dünyasını olduğu kadar, Hıristiyan batı dünyasını da dehşet
sarıyordu. Moğol orduları Macaristan’ı geçip, Adriyatik kıyılarına dayandıkları vakit, başta Papa olmak üzere batı
dünyası bu sel gibi ilerleyen müthiş istila karşısında tedbirler düşünmeye başladı.

Nihayet 1245 yılında Lyon kentinde toplanan sinodda ilk defa olmak üzere Papa İnnocentius (IV.), Moğollara elçiler
yollanmasını, bu elçilerin ittifak teşebbüsünde bulunmalarını istedi. Aslında Carpini’den önce de elçiler gönderilmiş ve bunlar raporlar hazırlamışlardır. Ancak, 1243 ile 1245 arasında böyle bir rapora rastlanmamaktadır. Bunun nedeni belki de Moğolların 1243’de Macaristan’ı terk etmeleri ve Avrupa’nın biraz olsun rahat nefes alabilmesi idi. Şimdiye kadar gerçi, Moğollara gönderilen elçiler, onlar hakkında rapor mahiyetinde bir takım yazılar yazmışlardır, fakat Carpini’nin eseri bambaşka bir özellik taşımaktadır. Carpini, diğer elçilerden farklı olarak, seyahati sırasında edindiği bilgileri kitap haline getirmiş, Moğol sosyal hayatı ile tarihi hakkında da tafsilatlı bilgiler vermiştir. Ayrıca, seyahati sırasında edindiği tecrübelerin ışığında Moğollara karşı Avrupalıların nasıl davranmaları gerektiğini de bir rapor halinde kitabında sunmuştur.

Moğolistan’a kadar gidecek olan elçiler, aynı zamanda Moğolların bundan sonra ne yapmak istediklerine dair bilgiler
de edineceklerdi. Papa, gönderilecek elçilik heyetlerinin misyonerlik sayesinde, Moğollara Hıristiyan dinini kabul
ettirebileceğini ve böylelikle maruz kalabilecekleri felaketleri de önleyebileceklerini ummaktaydı. İşte bu görevleri yerine getirmek üzere Papa tarafından tayin edilmiş olan Plano Carpini ve beraberindeki heyet, uzun ve meşakkatli bir yolculuktan sonra Moğolistan’a ulaşmışlar ve elçilik görevlerini yerine getirerek geriye dönmüşlerdir. Carpini
bu elçilik görevinin sonunda yaıdığı raporunda, sadece Moğolistan’a giderken nerelerden geçtiğini, kaldığı yerlerde
nelerle ve nasıl karşılandığını yazmakla kalmadı. o, Moğolların örf ve adetleri, yaşayışları, inanç ve ibadetleri, tarihleri, şecereleri, Savaş usulleri ve diğer uluslara karşı tavırlarını yazmış, ayrıca Moğol tehlikesine karşı batılıların nasıl tedbirler alması gerektiği konusunda da öneriler ileriye sürmüştür. Orta Asya’nın uzak bölgelerinde yaşamakta olan kavimler hakkında Carpini’nin batıda ilk defa olarak ortaya attığı muhtelif bilgilerin ne kadar güvenilir ve sağlam bilgiler olduklarını anlamak ise, ancak bu bilgileri doğu kaynaklarıyla karşılaştırmakla mümkündür.

Johann de Plano Carpini – Moğol Tarihi ve Seyahatname, Yrd. Doç. Dr. ERGİN AYAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ordu Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü Öğretim Üyesi, S. 6-7

Avatar

Leave a reply