İSKİT ÇAĞI

0
239

Erken Demir Çağı dönemi, Avrasya bozkırlarında “İskit Çağı” olarak da adlandırılmaktadır. Diğer bir deyişle bütün göçebe dünyası, Karadeniz’in göçebe kabilelerinden birinin adıyla zikredilmeye başlandı. Herodot’a göre “onları İskit olarak Yunanlılar adlandır­dılar…” Arkeolojik çalışmaların gösterdiği gibi İskitlere has silahlar, koşum takımları, kıyafetler, sanattaki hay­van üslubu Sarı Irmak’tan Tuna’ya kadarki geniş bir coğrafyada yayılmıştı. Bu da M. Ö. IX–VIII. yüzyıllardan önce oluşan ve M. S. III. yüzyıla kadar ayakta kalan kül­tür topluluğuna bu ismin verilmesine yol açtı.

İskit dünyası Orta İdil’deki Fin­Ugorlar da dâhil olmak üzere komşularına ve Kavimler Göçü sırasında ve Erken
Ortaçağ’da Büyük Bozkır’ın yeni hâkimi olan halklara büyük kültürel etkide bulundu. Ayrıca Sarmatlar, Hunlar, Göktürkler ve onların mirasçıları gibi sonraki asırların göçebelerinin kültürü, ekonomileri, dünya görüşleri, günlük hayatlarının temel karakterleri İskit döneminde ortaya atılmış, gözden geçirilmiş ve gelişti­rilmiştir.

İskit” Olarak Kimi Adlandırıyorlardı?

Antik ilmin dikkatini çeken Doğu Avrupa halklarının başında İskitler geliyordu. Kuzey Karadeniz bölge­sine gelince Yunanlılar, İskitlerle karşılaştılar ve bundan dolayı da onlarla ilgili bilgiler Antik Dünya’nın ilmî kaynaklarında yer
aldı. Kuzey Avrasya’nın çeşitli halk­larıyla temas kurarken Helenler, onları iyi tanıdıkları İskitlerle karşılaştırmışlardır. Yunanlıların bazıları, birbirleriyle akraba olmasalar dahi buradaki halkların hayat tarzı, eko­nomi ve kültürlerinin benzerliğine dikkat çekmişlerdir. Neticede Yunanlı bilim adamları bütün bu halklara “İskit” demeye başladılar.

Herodot, M. Ö. VII. yüzyıl müelliflerinden Prokonnesoslu Aristeas’ın günümüze ulaşmayan “Arimaspeyya” adlı
eserinden alıntı yapmaktadır. Ona göre meskûn yerin en uzak noktasında tek gözlü Arimastalar yaşıyordu. Bu halk
İssedonları, İssedonlar İskitleri, İskitler de “Güney Denizi” yakınlarında yaşayan Kimmerleri yerlerinden ettiler.

Antik yazarlardan söz konusu isimlendirmeyi benimse­yen daha sonraki tarihçi ve coğrafyacılar, gerçek İskitlerin tarih sahnesinden çekilmesinden sonra dahi bu ismi Doğu Avrupa’nın farklı halkları için kullandılar. Bu coğrafyadaki topraklar da kimin burada hüküm sürdüğüne bakıl­maksızın daha uzun süre boyunca “İskit toprakları” olarak adlandırıl­maya devam edildi.

Diğer Yunanlı ve Romalı müellif­ler “İskit Dünyası”nın farklı halkları­nın (birbirine dil ve etnik açıdan yakınlığı olmasına rağmen) her biri­ nin ayrı özelliklerine dikkat çekmiş­lerdir. Bunlar “İskit” adını sınırlı etnik topluluk için kullandılar, böl­genin diğer halklarını ise başka etnonimlerle adlandırdılar. Herodot’un kendisi ise “İskit” adını, Tuna ile Don arasındaki Karadeniz Yanı ve Azak Yanı bozkırlarında yaşayan somut bir halk için kullandı. Don’un doğusunda kalan Sarmatların toprak­ları ise Herodot’un gözünde “İskit toprağı” değildi.

Hâlbuki buralardakilerin de İskitlerle yakın akraba olduklarının farkındaydı. Diğer taraftan Diodorus İskit tarihinin başlangıcına dair hikâyesinde, İskitlerin güç­lendikten sonra birçok kola ayrıldıklarını, bunların bir kısmının Saka, diğerlerinin Massaget, üçüncü grubun da Arimasp vs. olarak adlandırıldığını yazmıştır. Bütün bu halkları Herodot da biliyordu. Ancak onun için bun­arın her biri, İskit olmayan ayrı bir halktı. Diodorus’un gözünde ise bunların hepsi İskit’ti.

TARTARICA ATLAS, TATARLAR VE AVRASYA HALKLARININ TARİHİ TATARİSTAN CUMHURİYETİ DÜNÜ VE BUGÜNÜ

Tataristan Cumhuriyeti Ş. Mercanî Tarih Enstitüsü, Tataristan Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı, Kazan — Moskova — St. Petersburg — İstanbul, 2017 S. 52-53

Avatar

Leave a reply