İL BİLGE KATUN – H. NİHAL ATSIZ

0
386

Gök Türk katun (imparatoriçe) u. Türk târihinin büyük şahsiyetlerinden İlteriş Kutluğ Kağan (b. bk.)’ın zevcesi ve Bilge Kağan’la Kül Tegin’in anasıdır.

İl Bilge ad olmayıp bütün eski Türklerde âdet olduğu üzere unvandır. İl , ‘‘devlet ve millet”, bilge, “bilgili” demek olduğuna göre bu üç kelimeli tamlama “ilin bilgili imparatoriçesi” anlamına gelmektedir. Türk soyundan bir prenses olduğu muhakkak olmakla beraber kimin kızı, olduğu, doğum ve ölüm târihleri belli değildir.

Kül Tigin anıtından anlaşıldığına göre, İlteriş Kutluğ Kağan’ın ihtilâl bayrağını açtığı 681 yılında onunla evli bulunuyordu.

Bilge Kağan ağzından yazılıp 732’de dikilen Kül Tigin anıtında, Kül Tigin’i yetiştirmiş olması dolayısıyla kendisinden kısaca bahsolunmaktadır. Babası İlteriş Kutluğ Kağan Öldüğü zaman 7 yaşında kalmış olan Kül Tigin’in “Umay gibi” olan o kadın tarafından yetiştirildiği ifade olunmuştur. Mübalâğaya hemen hiç yer verilmeyen Orhon yazıtlarında bu kadının şefkat tanrıçası olan Umay’a benzetilmesi, meziyet ve faziletinin en büyük delilidir. (20. cilt, s. 70)

NİHAL ATSIZ, OSMAN FİKRİ SERTKAYA, KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI YAYINLARI: 847, TÜRK BÜYÜKLERİ DİZİSİ: 69, BİRİNCİ BASKI, ANKARA – 1987, 119-120

Avatar

Leave a reply