İÇ ASYA TÜRK GÖÇEBELERİNİN PETROGLİFLERİ

0
395

EMEL ESİN

Geç Taştık devrinde, tahta üzerine resim yapmak sanatı da başlamış bulunuyordu. Bu resimlerin (lev. IV/a, b) – temâmen grafik (çizgilerden müteşekkil) olan tekniği petrogliflerden (kaya üzerine levhalar) geliş­miş gözükmektedir. Savaş ve sürek avı sahneleri tasvir edilmiş. Sürülen hayvanlar-arasında, bilhassa geyikler vardır. Bir resimde .bir atın sırtın­da, Türkçe «esri» denen, av için terbiye edilmiş pars görülmektedir. Atlar, küçük İç Asya atlarıdır. Uzun yeleleri ve kuyrukları ile ve üzerlerindeki damgalar ile tebârüz etmektedirler. Bunlar belki cins veya adanmış atlar­dı. Kâşğarî, «ıduk» olarak tavsif ettiği adanmış atların yelesinin kırpılmadiğini kaydeder. Taştık levhalarındaki, şahısların tasvirleri de önemli vesikalardır. Şahısların kimisi, Iç Asya göçebelerinin kıyâfeti olan çak­şır ve mintan giymişler. Savaş sahnelerinde, uzun saçlı veya topuzlu olan­ların gâlib geldiği ve kel olarak gösterilenlerin maglûblar olması dikkati
çeker (Kagnılı boyları maglûb düşmanın saçını keserdi). Bazı şahıslar, Esik’de (lev. X II/a ) ve Aral bölgesinde de görüleceği gibi, maden, veya deriden küçük levhaların dikilmesinden müteşekkil zırhlar giymiştir (lev.IV /a ). Bunların başında, Kök-Türk devrinde, yüksek mertebeli kişilere mahsus olan, sivri tulgalar vardır. Zırhların kalkık yakası bir hususiyet teşkil eder. Alpler, kulağa kadar gerilebilip, okları çok uzaklara yollayan cinsden, göçebelerin geliştirdiği yaylar germektedir. Belki bu resimler, tek bir levha hâlinde, bir alpin hayatının muhtelif safhalarını tasvir etmekde idi.

EMEL ESİN, İSLÂMİYETTEN ÖNCEKİ TÜRK KÜLTÜR TÂRİHİ VE İSLÂMA GİRİŞ (TÜRK KÜLTÜRÜ EL-KİTAB I, II, CİLD l/b ’ DEN AYRI BASIM, EDEBİYAT FAKÜLTESİ MATBAASI İSTANBUL 1978, S. 19-20

Avatar

Leave a reply