ÇENGİZ HAN (1155 – 1227)

0
301

Ord. Prof. Dr. A. Zeki Velidi Togan

GİRÎŞ
13.11.1969
Fakülteye intisabımdan beri (1927) ÇengiZ Han’ın tarihini bir defa, 1962 ve Temürünkini de yine bir defa, 1964 lerde anlatmıştım. Simdi Çengiz’i daha geniş ölçüde analatacağız. Cengiz 1153 de, bir di­ğer rivayete göre ise 1167 de doğmuş ve 1227 de ölmüştür. Hayatı tafsi­latıyla biliniyor ve malûmdur. Kendisi cihana beylik ölçüde tesirli olduğundan Avrupalılar olsun, Çinliler olsun, bunun hayatını yazmışlardır.

Kendisinin yazdırdığı tarih de vardır. Bu bize Farsça, Türkçe, Arapça, Çince ve Moğolca olarak gelmiştir. Bu yönlerden tarihi tafsilatlı olarak öğrenilmeye müsaittir. Nitekim bünler devrimize kadar çeşitli âlimler tarafından tetkik edilmiştir. Eskilerden Fetid de la Croix vardır ki, önce eserini Fransızca yazmış, sonra İngilizce ve Âlmancaya da çevril­miştir. İngilizcede pek mufassal ve tarafsız olarak Eovorth’un Moğol ta­rihi vardır. Fransızca olarak R. Grousset ‘nin kitabı önemlidir ki, İn­gilizceye de çevrilmiştir. Türkçemizde maalesef Çengiz Han’a dair tafsilatlı bir eser hâlâ yoktur, ülkemizde İslâm an’anesi, Arap halifeleri geleneği kuvvetli olduğundan din tesiriyle Çengiz’e ve evlâdına karşı umumimetle bir düş­manlık hissî mevcuttur. Bunun tesiri hâlâ devam eder ve Çengiz umumiyet­le lânetlenir. Bu yüzden olsa gerek hayatı bizim tarihî edebiyatımızda pek mufassal değildir. Hatta Çengiz ve evlâdının hayatını yazan Reşideddin’in kitabı dahi, Türk tarihinin temel kaynağı onun ilk toplu hülasası
olduğu halde tercime edilemiştir. Rusya’da ise 4 cilt çok eskilerden in­tişar etmişti. 1946 den heri Farsça metin ve Rusça teremmesi birçok cilt ler halinde ilimler akademisi tarafından neşredilmektedir.

Devamını okumak için: Cengiz Han – Zeki Velidi Togan.pdf

Avatar

Leave a reply

Daha Fazla Oku