ARŞİV BELGELERİNE GÖRE 1937-1938 DERSİM İSYANI

Tuğba DOĞAN

Dicle Üniversitesi- Diyarbakır

1.1. İSYANININ NEDENLERİ VE ÇIKIŞI
Dersim bölgesi, doğuda Bingöl, Kuzeyde Erzincan batıda Malatya, Güneyde Elazığ illeri ile komşu olan Karasu, Peri, Murat Akarsuları ile bir ada gibi çevrilmiş sarp dağları olan ulaşımı zor bir araziye sahiptir. Hem coğrafi özelliklerinden dolayı hem de Osmanlı Devleti’nden beri süregelen feodal bağlardan dolayı hem Osmanlı döneminde hem de Cumhuriyet döneminde Dersim de isyanlar görülmüştür.

Tanzimat’a kadar derebeylik sistemi ile idare edilen bölge Tanzimat’tan sonra Nizam-ı Cedit usulü kabul edildikten sonra hükümet, Dersim’den de asker almayı sağlamak suretiyle bu bölgeye nüfuz etmeyi planlamıştır. Bu sebeple de nişan, rütbe ve hediyeler dağıtarak Dersim reislerini ele geçirmek istemiştir. Fakat bu dönemde bölge ağaların ve şeyhlerin iktidar mücadelelerinden kurtulamamıştır.Dersim bölgesine hükümet Dersimli kaymakamlar atamışsa da Dersimlilerin asker vermesi ve Bab-ı Ali’nin bu bölgede hükümet tesis etmesi mümkün olmamıştır.
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Dersim ağaları Erzurum’daki Rus
Konsolosluğu’na giderek Ruslara yardım teklifinde bulunmuşlar savaşın devamında Hozat ve Mazgirt’teki kışlaları talan ve tahrip etmişlerdir.
Osmanlı–Rus Savaşı’ndan önceki günlerde Rus askerî teşkilatının Dersim hakkındaki yorumu ilgi çekicidir; Harp vukuunda Türkler, Dersim ve Kazuçan KızılbaĢlarından yardım görmezler, bunların Rusların hesabına çalıĢacakları da şüphelidir. Galibiyet sağlandıktan sonra bunların Rusların hesabına hareket etmeleri sağlanır. Bunun için de Dersimlilerin asırlık iç işlerine karışmamak ve kendilerini kendi itiyatlarına terk etmek gerekir. …

Birinci Dünya Savaşı sırasında da bölgede genel asayişsizlik artarak devam etmiştir. Bu savaşla birlikte Dersim’de silahlanma da artmış artık geleneksel çapul ve soygun olayları daha kırıcı hale gelmiştir.

Devamını okumak için: Arşiv Belgelerine Göre 1937-1938 Dersim İsyani

Avatar

Leave a reply